Нөмүгүлэр төрүт үгэһи сөргүттүлэр

Историяны сэгэтэн

Саха омук Аар айылҕабытыгар, Айыыларбытыгар сүгүрүйэр ытык күммүт, Ыһыах ыһыллар кэмэ үүннэ. Төрүт бырааһынньыкпытын көрсө Нөмүгү нэһилиэгин иистэнньэҥнэрэ ыһыах сиэригэр-туомугар туһаныллар түҥ былыргы көҕүөр уонна сири иһиттэри үтүгүннэрэн саҥа тирии иһиттэри тигэн сөргүттүлэр.

Өбүгэлэрбиттэн, Тыгын саҕаттан биллэр Бас Харынньы аҕа ууһуттан төрдүлээх Нөмүгү сирин төрүт олохтоохторо Мааркаптартан хаалбыт былыргы иһиттэри үтүгүннэрэн Дора Игнатьева салайааччылаах «Ситим» түмсүү иистэнньэҥнэрэ Людмила Алексеева, Парасковья Ефимова, Ольга Игнатьева, Эльвира Денисова, Людмила Кириллина,  Лидия Корякина, Александра Охлопкова, Семен Константинов муус устартан саҕалаантигэн бүтэрдилэр, — диэн кэпсээнин саҕалаата бу сонун үлэҕэ сүбэһиттээбит кыраайы үөрэтээччи Прокопий Ноговицын. — Биһиги оҕо эрдэхпититтэн аҕабыт Арамаан Наҕабыыһын сылгыһыт буолан ыһыах иннинэ биир маҕан, биир хара аттарын толору симэҕинэн киэргэтэрэ. Аны ампаарбытыгар ыһыахха туттуллар көҕүөр иһит, сири иһит, бадьаа хамыйах, үрүҥ көмүс сирэйдээх ыҥыырдар, чаппараахтар, кычымнар, чорооннор, кытыйалар кичэллээхтик хараллар буолаллара. Ыһыах күн сири иһити баҕахха ыйыыллара, көҕүөр иһиккэ хамнатарынан көҥкөлөй кэтэрдэн билкитэн, салгын киллэрэн истэххэ киһи тылын кымыстыыр кымыс көөнньөрөллөрө, дьэ бу утаҕынан бар дьону күндүлүүллэрэ. Бу тэриллэр билигин да бааллар, дьэ олортон сири уонна көҕүөр иһиттэри иистэнньэҥнэрбит көрөн олорон тиктилэр.

— Төрүт үгэһинэн иистэнии сыраны-сылбаны эрэйэр үлэ буоллаҕа. Матырыйаалларын хайдах бэлэмнээтилэр?

Бастаан кунан оҕус тириитин былыргылыы астаан, түүтүн кыһыаҕынан кыһыйан, өһөх хааҥҥа икки күн сытыаран, онтон маска тиирэн баран сэттэ күн  буруоҕа туттулар. Хара саары курдук эрээри өссө халыҥ тирии бэлэмнэммитинэн иҥиир сабынан тиктилэр. Бу иҥиир сабы кулун тутар ыйга сүөһү сототун иҥиирин сулуйан ылан аргыый мас өтүйэнэн сымнатан, биирдиитэ былас уһуннаах гына 100 сабы хаппыттара. Онон иистэнньэҥнэр иҥиир сабы хатыы уустук ньыматын эмиэ хаттаан сөргүттүлэр диир тоҕоостоох.

Хаартыскаҕа көрдөххө иһиттэр алтан киэргэллээхтэр дии?

— Оннук, Нөмүгү Ытык сиригэр — Сытыган үрэҕин быраанын анныттан уонна ыһыахтыыр сирбититтэн Эбиинчэттэн көстүбүт XVIII үйэтээҕи былыргы алтан киэргэллэри үтүгүннэрэн «Сэндиэли” ювелирнай фирма маастара Христофор Стручков алтантан кутан оҥордо. Алтан киэргэллээх саҥа иһиттэр ураты кэрэ көстүүлэннилэр. Аны туран, көҕүөр иһиккэ анаан сандалытын олохтоох уус Николай Пермяков оҥордо. Онон, Нөмүгү сиригэр дьиҥнээх биэ кымыһын көөнньөрүү түҥ былыргылыы үгэһэ тилиннэ! Төрүт үгэһи салгыыр талба талааннаахтарбыт, уран уустарбыт үлэлэрин өйүүр баһылыкпытыгар Наум Устиновка махталбытын тиэрдэбит! – диэн Прокопий Романович кэпсээнин түмүктээтэ.

Ольга Гермогенова.