Истибиккит курдук, улууспут хаһыатыгар сурутууга хачыкааттар бастаан тураллар. Ытыктабылбыт бэлиэтин түөрт буолан ыалдьыттаан кэллибит — үлэни-хамнаһы билсиһэн, туох кыалларын-кыаллыбатын көрөн, дьоһун үлэһит, көхтөөх дьонун сэргээн.
Нэһилиэгин туһунан баһылык Ирина Оболкина билиһиннэрдэ. Үлэлээбитэ быданнаата, кини нэһилиэнньэ ытыктабылын үлэтинэн, олоххо көхтөөх көрүүтүнэн ылан сылдьар диэтэхпинэ да сыыспатым буолуо. Баһылык бурҕалдьытын кэтэр, олохтоохтор итэҕэллэрин толорор киһи аайы кыаллыбат. Хачыкаакка даҕаны бу уустук кэмҥэ киһиэхэ барытыгар олоҕо, үлэтэ санаа хоту буолбат буоллаҕа. Ол эрээри, олох салҕанар, саҥа саҕалааһыннар киирэ тураллар, олохтоох көҕүлээһиннэргэ, онтон да атын бырагыраамаларга кэмигэр киирсэн, дьону-сэргэни көҕүлээн кытыннаран, дьаһалта исписэлиистэрин түмэ тардан кэмигэр докумуон түһэрэн эбии үбү ылары ситиһии манан дьыала буолбатах. Омос көрдөххө туораттан аанньа көстүбэт ити дьыала судургу буолбатах. Улахан үлэ, түмүллүү түмүгэ. Кылгастык баһылыгы кытары тыын боппуруостарга кэпсэттибит.
— Дьон-сэргэ оттоон бүттэ, оҕуруот аһа сүнньүнэн хомулунна. Күннээҕи түбүкпүт кэм ирдэбилинэн баран иһэр, — диэтэ сэмэйдик Ирина Оболкина.- Нэһилиэкпитигэр пилотнай бырайыагынан гаас утаҕа тардылла сылдьар, хочуолунайга улахан үлэ барда. Бу биир сыллаах дьыала буолбатах, улахан бэлэмнэнии үлтэ барда, билигин да салҕанар. Сүрүн магистрал нэһилиэккэ тардылла турар. Биһигиттэн тутулуктаах барыта толоруллан иһэр. Сүрдээх уустук технологическай уларыйыылар киирэллэрэ элбэх үбү эрэйэр. Биһиги баҕарбыппыт курдук тута кыаллыбата, онон эрэнэ кэтэһэн эрэрбитигэр тиийэбит… Хачыкаакка гаас киирэрин сүрүн магистралтан тэйиччи сытар өрөспүүбүлүкэбит атын оройуоннарын нэһилиэктэрэ эмиэ күүтэллэр, Бу үлэ бырабыыталыстыба, Ил Дархан кытаанах хонтуруолугар турар.
— Ирина Викторовна, үлэ барыытыгар туох ыарахаттары көрүстүгүт?
— Хаарыан суолларбытын сорох сирдэринэн турба тардалларыгар алдьаттылар. Онтон ону чөлүгэр түһэриигэ үп көрүллүүтэ бубырайыакка киирбэтэх. Олохтоох дьаһалта бүддьүөтэ кыра, суолөрөмүөнүгэр үп тиийбэт. Онон маннык бырайыактары олоххокиллэриэх иннинэ итиннэ эмиэ харчы көрүөхтэрин наада, атыннэһилиэнньэлээх пууннар эрэйгэ тэбиллибэттэрин туһугар диэн этиикиллэрдибит. Биһиги олорор дьиэ хомунаалынай хаһаайыстыбатын министиэристибэтин, атын да салаалары кытары бииргэ үлэлэһэ сылдьабыт.Илин эҥэрдэргэ уот баран эрэйдиирэ эмиэ баар.
—Дойдуга национальнай бырайыактар чэрчилэринэн Хачыкааккахаарбах дьиэлэртэн дьону көһөрүүнэн икки таас дьиэ тутуллар. Эбийиэктэргит хаһан үлэҕэ киирэллэр?
— Кыра ситэриллэ илик үлэлэртэн иҥнэн тураллар, күүтэбит, сотору олохтоохтор кыбартыыраларын күлүүстэрин тутуохтара.
— Тыа сиригэр үлэтэ суох дьон син элбэх буоллаҕа, эһиэхэ хайдаҕый?
— Биллэн турар, улахан производство, биллиилээх механизатор Роман Куприянов салайар бурдукка, сүөһү аһылын бэлэмнээһиҥҥэ кээпэрэтиибин кэннэ суох. Ол эрэн дьон бэйэ дьарыктааҕа элбэх, араас эйгэттэн. Дьоҕус хаһаайыстыбалаахтар бааллар. Оскуолаларбыт учууталларынан хааччыллан тураллар. Олорор дьиэнэнисписэлиистэри хааччыйа сатыыбыт. Үлэтэ суохтары быстах үлэнэн син хамнастыыбыт. Сайыҥҥы кэмҥэ, холобур, сэлиэнньэниырааһырдыыга Дьарыктаах буолуу киинэ биэрэр хамнаһыгар эбииэбэн хас да киһини, обургу оҕолору үлэлэттибит. Кыһыл Үрүйэҕэ сыыры оҥорон таһаарар сыахпыт үлэлээбэккэ турар. Бэркэ үлэлээн испит исписэлииспитин Мохсоҕоллооххо ыҥыран ыыппыттара. Сүөһүлээх дьон быйыл сайын үүтү туттаран эрэйэ син тилиннэ.
— Кыстыкка этэҥҥэ киирбиккит. Сып-сылааска олороҕут эбит…
— Балаҕан ыйын 7 күнүгэр үгэс быһыытынан хочуолунайдарбытсылааһы социальнай эбийиэктэргэ, ситимҥэ холбоммут ыалларгабиэртэрэ. Кыһыл-үрүйэлэрбит 100 бырыһыан сылааска холбононолороллоро астык. Кыра өрөмүөн үлэтэ тэрилтэлэргэ кэмигэр бүппүтэ. Онон бэрт.
—Инникигэ туох былаан баарый? Паромнаргыт хайдах үлэлээн кэллилэр?
— Биһиэхэ түөрт паром бары чуолкайдык үлэлииллэр. Кыһалҕа тирээтэҕинэ, холобур, ыалдьыбыт киһини түргэнник балыыһаҕаилдьии эҥин курдук түбэлтэ кыһарыйдаҕына, өрүү көмөлөһөллөр. Олоххо-дьаһахха хас да хайысханан баҕа санаа, былаан элбэх. Дьонсытар балыыһата суохпутунан эрэйдэнэр. Гааспыт киирдэр кыахулаатан саҥа үлэ миэстэлэрэ тахсыа этэ. Күүтэбит!
—Махтал! — диэтибит уонна итинник кылгастык билсэн баран, хаһыаппыт сурутааччыларын, нэһилиэк актыыбын кытарыкөрүстүбүт, санаа атастастыбыт уонна эбийиэк—тэринэн, кими тугу суруйуох—путун баҕарарбытынан тарҕаһан үлэлээтибит. Сонуммутун сыыйа хаһыаппытыгар таһааран иһиэхпит.
Людмила АММОСОВА.