Сахабыт сиригэр аан бастакытын сир уустарынан ааттанар, сиртэн үүнээйини ылыы чулууларын быһаарар «Агроном» номинациятыгар идэтигэр бастыҥы талыы өрөспүүбүлүкэтээҕи түһүмэҕэ бэс ыйын 9-10 күннэригэр Дьокуускай куоракка уонна Хаҥалас улууһугар ыытылыннылар. Куонкурус СӨ тыатын хаһаайыстыбатын министиэристибэтин быһаччы өйөбүлүнэн ыытылынна. Сүрүн тэрийээччилэринэн, Тыа хаһаайыстыбатын Саха сиринээҕи научнай-чинчийэр институтун дириэктэрэ М.М. Черосов, Арктикатааҕы судаарыстыбаннай агротехнологическай университет, Өктөмнөөҕү филиалын дириэктэрэ В.В. Устинова, «Сири оҥоруу сулууспата»тэрилтэтэ – А.М. Семенова уонна «Россельхозцентр» Саха сиринээҕи филиала – А.С. Данилова буоллулар.
Иккис күн Хаҥалас улууһугар, АГАТУ Өктөмнөөҕү филиалын (дириэктэр В.В. Устинова) Манан Кэрэх диэн бааһынатыгар көрүү-күрэх практическай өттө буолла. Бу куонкуруска тыа хаһаайыстыбатын хайысхатыгар 3 сылтан аҕыйаҕа суох үлэлээбит, тус идэлэригэр улахан үөрүйэхтээх исписэлиистэр Хаҥалас улууһуттан хортуоппуй үүннэриитинэн идэтийэн 10-тан тахса сыл үлэлии сылдьар Петр Жуков, Уус Алдантан бурдугунан дьарыктанар «Биэттэ-Агро» ХЭТ сүрүн агронома Василий Сивцев уонна «Россельхозцентр» Саха сиринээҕи филиалын тутаах исписэлиистэрэ Гаврил Прядезников, Мичийэ Саввинова уонна Мария Ефимова кытыннылар. Аныгы агротехнологиялары, ол иһигэр сыыппара картографияны уонна бааһына үлэтигэр ааҕан-суоттаан үлэлиири дириҥник баһылаабыт дьон куонкуруска киирбиттэр.
Сырылатан куйаас күн сири кытта үлэлээччилэргэ, бааһынаттан бастыҥ үүнүүнү ылааччыларга сатабылларын, билиилэрин-көрүүлэрин тургутар куонкурус буолла. Манна Тыа хаһаайыстыбатын миниистирин солбуйааччы Сахаяна Павлова быһаччы тэрийсэн, көрөн-истэн баран санаатын үллэһиннэ:
Куонкуруска кыттар дьоммут туһунан билиһиннэрэр буоллахха, кинилэр араас тыа хаһаайыстыбатыгар үөрэхтээхтэр АГАТУ Өктөмнөөҕү филиалтан выпускник, үс выпускнига уонна К.А. Тимирязев аатынан Москватааҕы тыа хаһаайыстыбатын академиятын бүтэрэн кэлбит эдэр киһи кытталлар. Онон дьэ, ким ордук бэлэмнээх, билиилээх, сатабыллаах кыайдын, Сахабыт сирин Россия таһымыгар ситиһиилээхтик көмүскээтин диэн баҕа санаабын этэбин, -диэтэ Сахаяна Афанасьевна.
Куонкурус бырагырааматыгар алта хайысханан билиилэрин тургуталлар. Бастакы түһүмэх теоретическай чааһа Дьокуускайга буолбута. Иккис күн конкурус муодулларын туһунан саас-сааһынан тыа хаһаайыстыбатын наукатын АГАТУ Өктөмнөөҕү филиалын «Агрономия»кафедратын преподавателэ Агафья Платонова кэпсээтэ:
— Бастакы хайысха “Агроном суумката” диэн, бааһына туругун кэтээн көрөргө анаан үлэни ыытар. Агроном бааһынаҕа кэлэн баран, бастакы эксперименниир көрдөрүүлэри ылар. Бааһына буорун сиигин, төһө сыыс оттооҕун, сирин химическэй анаалыһын ылар, онтон да атын киирэр. Агрофизическэй уонна агрохимическэй уратытын эмиэ үөрэтэр. Иккис муодулга бааһынаҕа ыһыыны хайдах ыытыахха сөбүн, манна бурдук суордун, хаһан ыһыллыбытын уонна төһө үүнүүнү ыллыбыт диэн билиэхтээхтэр. Селекцияҕа саҥа суорду айарга хас биирдии үүнээйини чинчийэллэр.Үһүс — үүнээйилэри харыстыыр муодул. Ханнык үөн-көйүүр, ыарыы баарын-суоҕун туругун барытын учуоттаан көрөллөр. Холобура ыарыы үүнээйигэ эрэ буолбакка буорга эмиэ баар буолуон сөп диэн кэтээн көрөллөр. Төрдүс муодулга — тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын холобура: от, сенаж, бурдук хомуурун хаачыстыбата, бурдук сиэмэтин ырааһын көруу. Онтон оҕуруот аһыгар оҕурсу төһө үчүгэйдик үүммүтүн эмиэ. Бэһис муодулга ыһыылары көрөр ньымалары агроном билиэхтээх. Ол эбэтэр бааһына хайдах таҥастаммытын, агротехнологическай үлэлэр хайдах ыытыллыбыттарын уонна бу сүрүн туораахтаах култуура хайдах ыһыллыбытын агроном кэтээн көрүөхтээх, түмүк оҥоруохтаах. Алтыс муодулга, билигин аныгы технологияҕа сыыппара киирэ турарынан, бааһыналары онлайн кэтээн көрүүнү спутнигынан ыыталлар. Ону сэргэ дронунан картографирование оҥороллор. Ол эбэтэр, холобура, ханнык култуураны бу бааһынаҕа ыһыахха төһө сөбүй диэн. Бааһына историялаах буолуохтаах, бу иннинээҕи сылга ханнык култуура ыһыллыбыта барыта сыыппараҕа киирэн көстө сылдьар буолар. Ол агроэкологическай паспорт диэн ааттанар. Үрдүттэн саба тарыйан, кылгастык билиһиннэрдэххэ, итинник буолар, -диэн быһааран биэрдэ.
Икки күннээх сир уустарын көрүү-күрэҕин бэрт сыралаах киирсиитигэр кыайыылааҕынан уонна «Идэтигэр бастыҥ», «Бастыҥ агропочвовед», «Структурнай-морфологическай анаалыс бастыҥ исписэлииһэ» номинациялар хаһаайыннарынан Уус Алдан улууһуттан «Биэттэ-Агро» бурдук хаһаайыстыбатын сүрүн агронома Василий Сивцев таҕыста. Иккис миэстэни «Бааһынаҕа ыһыыны ыытыыны тэйиччиттэн сыаналааһын бастыҥ исписэлииһэ» номинация хаһаайынын үрдүк аатынХаҥалас улууһун, Өктөм нэһилиэгиттэн бааһынай хаһаайыстыба салайааччыта Петр Жуков ылла. Оттон, «Россельхозцентр» Саха сиринээҕи филиалын тутаах исписэлииһэ Мичийэ Саввинова «Үүнээйини харыстыырга бастыҥ исписэлиис» номинацияҕа тигистэ уонна үһүс бочуоттаах миэстэ буолла. Кини үөлээннээхтэрэ Гаврил Прядезников «Туораахтаах култуура сиэмэтин үөрэтиигэ бастыҥ исписэлиис», Мария Ефимова «Сири оҥоруу бастыҥ исписэлииһэ» номинациялар хаһаайыттарынан ааттаннылар.
Икки күннээх сир уустарынан аатырар эдэр исписэлиистэргэ, көрүү-күрэх түмүктэннэ. Бары кыттааччылар куонкуруска биир тэҥ үчүгэй бэлэмнээхтэрин бигэргэттилэр. Манан Кэрэх диэн бааһынаҕа конкурсаннар “Агроном суумкатын” сөпкө туһаналларын, туораахтаах култуураны ыһыы үлэтигэр, түүтэхтэммит бурдуктар холобурдарын ырытыыга, үүнээйи бородууксуйатын хаачыстыбатын быһаарыыга, ыһыы үлэтин тэйиччиттэн кэтээн көрүүнү ыытыыга бары сатабылларын көрдөрдүлэр. Маны сэргэ үүнээйини харыстааһыҥҥа билиилэрин үллэһиннилэр.
Куонкурус сүрүн спонсордарынан «СӨ сири кытта үлэлиир сулууспата», «Россельхозцентр» Саха сиринээҕи филиала уонна «Котрус Е.В.» бааһынай хаһаайыстыбата буоллулар. Россия үлэҕэ уонна социальнай бэлиитикэҕэ министиэристибэтэ тэрийэн ыытар Бүтүн россиятааҕы куонкуруска Саха сириттэн «Агрономия» номинацияҕа «Идэтигэр бастыҥ» түһүмэх кыайыылааҕа Уус Алдан улууһуттан «Биэттэ-Агро» бурдук хаһаайыстыбатын сүрүн агронома Василий Сивцев от ыйыгар Мордовия Өрөспүүбүлүкэтигэр Сахабыт сирин аатын, чиэһин көмүскүөҕэ.
Уйбаан УЙГУУРАП, ааптар хаартыскаҕа түһэриитэ уонна видеоҕа устуута.