“Айыы Уола” диэн аат хас биирдии саха кулгааҕар уратытык иһиллэр. Бу аат – эдэр саас, ситэ ылламматах ырыа, сырдык курус, ахтылҕан… Кини ырыалара дууһаны, сүрэҕи долгуталлар, дуолан күүс иэйиилээхтэр.
Бары билэрбит курдук, балаҕан ыйын 25 күнүгэр, сэргэх Сэргэлээххэ Александр Самсоновка-Айыы Уолугар анаммыт искибиэр, стела аһыллыыта буолан ааста. 6 миэтэрэлээх стела 14-с куорпус кэннигэр турбутун бары астына көрдүбүт.
Ийэтэ Марфа Иннокентьевна 2017 сыллаахха ыра оҥостубут санаата, сыала – соруга олоххо киирбититтэн олус үөрбүтүм, долгуйбутум. Стеланы скульптор Степан Лукин оҥорбут. Дьон-сэргэ, салайааччылар күүскэ өйөөбүттэрин, үп министиэристибэтин олохтоох көҕүлээһиннэри өйүүр бырагырааматыгар иккитэ киирсэн, кыайан, олоххо киирэр кыахтаммытын туһунан этиллибитэ. Айыы Уола мичээрдээбит мөссүөнэ кэлбит дьону барыларын одуулуур курдук этэ. Арба даҕаны, бу үөрүүлээх түгэн Марфа Иннокентьевна төрөөбүт күнүгэр буолан ааспыта олус кэрэхсэбиллээх.
Искибиэр Сэргэлээххэ дьэндэйбитэ мээнэҕэ буолбатах. Александр 1998 сыллаахха СГУ культурология салаатыгар туттарсан киирбит эбит. Уһуйааччым, ХИФУ саха литературатын хаапыдыратын сэбиэдиссэйэ Валентина Григорьевна Семенова: “Миэхэ эксээмэнин туттарбытын, ырыа ыллаппыппытын өйдүүбүн. Бииргэ үөрэнэр оҕолоро наһаа таптыыллар этэ”, – диэн этэр. Ол эрээри, ыарахан ыарыы буулаан, ситэ үөрэммэтэҕэ, ол күһүн олохтон 20 эрэ сааһыгар туораабыта.
Ыллаа, эн миэхэ ыллаа…
Айар үлэтин үгэнэ 90-с сыллар бүтүүтүгэр буолбута. Төһө да кылгас олоҕу олордор, икки альбом таһаарбыта, видеоклип устубута, ырыанньыгын бэчээттэппитэ. Айыы Уола саха эстраднай муусукатыгар элбэх саҥа сүүрээни киллэрбитэ. Ыччат, дьон-сэргэ биһирэбилин сырдык иэйиилээх тылларынан, ураты матыыбынан ылбыта, аатырбыт “Эдэр саас” хаһыат дьоруойа буолбута. Үөрүүлээх уонна долгутуулаах быһыыга-майгыга кинилиин алтыспыт суруналыыстар Альберт Соров, Вера Макарова, Ангелина Васильева бааллара, аттыбар туран элбэҕи ахтыбыттара, кэпсээбиттэрэ. Альберт Михайлович тыл эппитэ.
Бэйэбиттэн эттэххэ…
Биллэн турар, Айыы Уолун туһунан кыра эрдэхпиттэн истэн билэбин. 2018 сыл тохсунньутугар Георгий Белоусов “Ис сүрэхтэн” биэриитин көрбүтүм. Онно Марфа Иннокентьевна бастакытын улахан интервьютун биэрбитэ буолуо. Уйадыйбыппын билигин да умнубаппын, олус элбэх саҥаны истибитим, билбитим.
Өссө биири кэпсиим эрэ… Атырдьах ыйын 7 күнүгэр Айыы Уола искибиэрин баран көрөргө сананным. Олох алҕаска. Итэҕэйиҥ, итэҕэйимэҥ. Кэлбиппэр Георгий Белоусов баара. Онтон аҕыйах мүнүүтэнэн ийэтэ Марфа Иннокентьевна уонна скульптор Сергей Лукин тиийэн кэлбиттэрэ. Соһуйбутум ахан. Барыларын кытта хаартыскаҕа түспүтүм, кэпсэппитим. Георгийы кытта син уруккуттан билсэбит диэхпин сөп. Убай уонна быраат курдук сыһыаннаахпыт. Ол курдук, мин быраат киһи кини Айыы Уола аатын үйэтитиигэ кылаатын күүскэ киллэрсэр диэн бигэтик этиэхпин сөп. Ол үтүөтэ стела аһыллыытыгар бэлиэтэммитэ.
Бу сыллар тухары ийэ барахсан бар дьонун өйөбүлүнэн кини аатын үйэлэргэ ааттатаары, сүҥкэн үлэни ыытан кэллэ. Айыы Уолун аатынан ырыа куонкурустара ыытыллаллар. Кини туһунан кинигэ тахсыбыта, киинэ уһуллубута, төрөөбүт дойдутугар иксибиэр аһыллыбыта, олорбут дьиэтэ түмэл буолан үлэлиир.
Хас биирдии саха киһитэ Александр Самсоновы — Айыы Уолун олоҕор көрсүбэтэх да буоллаҕына, кини ырыаларын истибитэ, ыллаабыта саарбаҕа суох. Кини айан хаалларбыт ырыалара билигин даҕаны дьон өйүттэн, сүрэҕиттэн сүппэттэр.
Айыы Уола эппит тиһэх тыллара:
“Сүүрбэ саас диэн кылгас даҕаны. Ол да буоллар, элбэҕи оҥордум, ситистим. Альбомнарбын таһаардым, кинигэ, календарь бэчээттэттим, видеоклип уһуллум. Баҕа санаабын толорон, үөрэххэ киирдим. Мин хоһооннорум, мин ырыаларым — мин оҕолорум буолуохтара, мин ааппын ааттатыахтара...”
Айыы Уолун искибиэрэ дьон-сэргэ, ыччат биир сөбүлээн сылдьар, сынньанар, харыстыыр сирдэрэ буолуоҕа диэн эрэнэбин!
Эльдар Садовников
Ааптар уонна Мичил Яковлев хаартыскаҕа түһэриилэрэ