Гаврил Михайлович Герасимов «Олоҕум кэрчиктэрэ» диэн кинигэтин бэлэхтэтэн турабын. Кинигэни ааҕан элбэҕи биллим, үөрэттим.
Кинигэтигэр Кокшарскай луохтуур туһунан аахпытым, ол кэнниттэн Григорий Михайлович Кокшарскай туһунан сиһилии үөрэтэн баран, бу конференцияҕа кыттарга сананным.
Гаврил Михайлович бу суруйуутугар бэйэтин баҕа санаатын суруйбут: биһиги, Г.М. Кокшарскай биир дойдулаахтара, кини аатынан улуустан медицинскай үөрэххэ үөрэнэр бастыҥ устудьуоннарга стипендия олохтуурбут буоллар куһаҕана суох буолуо этэ диэн.
Григорий Кокшарскай 1906 сыллаахха тохсунньу 26 күнүгэр Хаҥалас улууһун 1—Малдьаҕар нэһилиэгэр Сатаҕа төрөөбүтэ. Аҕата Михаил Семенович, Сата таҥаратын дьиэтин аҕабыыта уонна сир оҥоһуутунан дьарыктанар этэ, күүстээх киһинэн биллэр эбит. Григорий церковно-приходской оскуоланы төрөөбүт улууһугар бүтэрэр, ол кэнниттэн Дьокуускайга медицинскай техникумҥа үөрэнэ киирэр. Үөрэнэ сылдьан мас эрбиир собуокка, потребкооперация мастырыскыайдарыгар үлэлиир. 1923 сыллаахха «Медсантруда» диэн сойууска, онтон манна комсомолга киирэр. 1924 сыллаахха сэтинньи 23 күнүгэр үөрэҕин тохтотон ЧОН – комсомольскай этэрээккэ баҕа өттүнэн саллаатынан киирэр, биир сыл буолан баран маҥнайгы добровольческай этэрээккэ биэлсэринэн ананар. Кыһыл хамандыыр, аатырбыт гражданскай сэрии дьоруойа Иван Строд этэрээтин кытта үрүҥнэр баандаларын урусхалласпыта. Аммаҕа Пепеляев этэрээтин утары сэриигэ кыттыбыта. Хорсун саллаат аатын ылан Иван Строд киниэхэ бэйэтин хаартыскатын бэлэхтээбит, хаартыска кэннигэр «Другу и соратнику Грише Кокшарскому от И. Строда» диэн суруйбут. Ол саҕана Кокшарскай 19 саастаах уол эбит.
1925 сыллаахха Кокшарскай сулууспалаан бүтэн, үөрэҕэр төннөн, 4 кууруска экзаменын туттарар, ол кэнниттэн Саха АССР доруобуйа харыстабылыннаркомата кинини Ленинград куораттан кэлэ сылдьар медико-санитарнай экспедицияҕа үлэҕэ, микробиологическай лаборатория үлэһитинэн уонна тылбаасчыт быһыытынан аныыр. Кокшарскай сахалыы олус үчүгэйдик билэр эбит.
С.Е. Шрейдер быраас ахтыытыгар маннык суруйбут: бэйэбит суол оҥостон, 12 км айаннаан Бүлүү өрүскэ кэлбиппит, туруору сыырдаах биэрэктээх этэ, дириҥ гынан баран, быстыбыт сирдээх этэ, ону туоруу сылдьан Кокшарскай ат сыарҕатыттан сууллан түһэн, маска кэтиллэн сототун оҥуоҕун тоһуппута. Көмө оҥорон баран оттоох сыарҕаҕа сытыаран, Бүлүү өрүс устун 10 км айаннаан Кубалаахха тиийэн, Трофим Павлов диэн 80 саастаах киһиэхэ түһэрэллэр. Дьиэтэ маһынан тутуллубут, буор муосталаах эбит. Кокшарскайы онно 6 ыйга хааллараллар, кинини эмтии этэрээт бырааһа П.Н. Афанасьев хаалар. Экспедицияҕа сылдьан үөрэҕин салгыыр, экзаменнарын экстерном туттарар уонна орто анал үөрэх дипломун ылар. 1926 сыллаахха экспедиция үлэтин түмүктүүр, Григорий экспедиция дьонун кытта Ленинград куоракка барсар уонна Ленинград куорат бастакы медицинскай институтугар үөрэнэ киирэр. Үөрэнэр кэмнэригэр 1926-1929 сылларга Саха АССР наукаларын академиятын кытта экспедиция үлэлээбит үлэлэрин үөрэтэр диаграммалары, таблицалары оҥорор. Ол оҥорбут үлэтэ наукаҕа туһалаах буолан, онон хамнастанан үөрэнэр.
1931 сыллаахха мединститутун бүтэрэн Саха сиригэр эргиллэн кэлэр, кинини Таатта улууһугар амбулатория сэбиэдиссэйинэн аныыллар, кэлин кылаабынай бырааһынан. Икки сыл сыралаахтык үлэлээн үрдүк квалификациялаах хирург буолар, балыыһа материальнай базата тупсарыгар элбэх үлэни ыытар. Киниэхэ Тааттаттан, Чурапчыттан, Уус Алдантан тиийэ кэлэн эмтэнэллэрэ.
Маннык ахтыы баар эбит, Саха АССР Доруобуйа харыстабылын наркома А. Белоусов суруйар: «Только за период 1938- 1939 годы хирургом Кокшарским Г.М. было сделано 689 операций, из них большая часть полостные, при этом смертность крайне низкая – 0,16 % . Больница все эти годы перевыполняла план койко-дней, при этом сокращалось время пребывания на койке, что является прямым доказательством хорошего ухода и лечения больных. Больница в настоящее время хорошо оборудована и имеет вид культурного медицинского учреждения, оснащенного необходимым инструментарием. Помимо лечебной работы врач Г.М. Кокшарский все время занимается подготовкой медицинских кадров и повышением квалификации медицинского персонала. Он сумел хорошо организовать коллектив медработников, направив все силы на улучшение работы больницы и самое лучшее обслуживание больных. Все это создало Кокшарскому Г.М. огромный авторитет у трудящихся. Его имя стало известно во многих районах республики». 1937 сыллаахха Григорий Кокшарскай «15 лет ЯАССР» диэн бэлиэнэн наҕарааданар.
Кэргэнэ Мария Дуглас (аҕата, Генрих Иосиф фон Дуглас диэн Саха сиригэр Прусскай государство олохтоох киһитэ, Илин Сибиири үөрэтэр Иван Дементьевич Черскай экспедициятын кытта кэлэр, таксидермист идэлээх эбит). Мария 1910 сыллаахха, ыам ыйын 18 күнүгэр Покровскайга төрөөбүт. 1931 сыллаахха медицинскай техникуму Дьокуускай куоракка бүтэрэр, медсиэстэрэнэн үлэлиир. 1940 сыллаахха Ленинград куоракка медиицинскай институту бүтэрэр, акушер-гинеколог быраас буолар. Дьокуускай куоракка кэлэн дьахтар консультация сэбиэдиссэйинэн үлэлиир. Мария Ивановна Дуглас Саха сиригэр гинекологическай операциялары оҥорбут биир бастакы быраас буолар. Кокшарскайдар икки оҕолоохторо: кыыстара – музыкант, скрипач, уоллара – геолог.
1934 – 1937 сылларга Григорий Михайлович Ленинградтааҕы иккис медицинскай институкка идэтинэн аспирантураҕа үөрэнэр. 1936 сыллаахха үөрэнэ сылдьан «Ванцетити» диэн борохуокка судовой бырааһынан үлэҕэ киирэр. Айанныырын, сири-дойдуну билэрин сөбүлүүр эбит, Хотугу муоранан, Мурманскайтан Владивостокка диэри устар. Лаптев муораларыгар уста сылдьан 2 атахтарын үлүппүт мотуруостары булан ылаллар, 22 күн устата кинилэртэн арахсыбакка эмтээн быыһаан ылар, атахтарын быспаттар.
Атырдьах ыйыгар 1937 сыллаахха Саха АССР дорубуйаҕа харыстабылын наркомун ыйааҕынан Бүлүүгэ кылаабынай бырааһынан, хирурунан ананар. Ол саҕана Бүлүүгэ балыыһа 50 куойкалаах эбит. 3 сыл устата Кокшарскай 955 хирургическай операцияны оҥорор. 1941 сыллаахха бэйэтин баҕа өттүнэн Аҕа дойдуну көмүскүүр сэриигэ бараары сырыттаҕына төттөрү ыҥыран Бүлүүгэ ыыталлар. Ол сылдьан сэллик ыарыыга хаптарар. Эмтэнэн баран, 1944 сыллаахха Григорий Михайловиһы бастаан хирурунан, онтон сэбиэдиссэйинэн «Красная Якутия» диэн сэллиги эмтиир балыыһаҕа аныыллар. 1950 сыллаахха «Красная Якутия» аата уларыйан, ССРС НА Дьокуускайдааҕы сэллик институтун салаатынан буолар. Сэллиги эмтээһиҥҥэ операцияларга саҥа көрүҥнэрин киллэрэр, сэллик тыҥаҕа уу үөскээһинин тохтотууга саҥа эмтээһин көрүҥнэрин киллэрэн киһи бөҕөнү быыһыыр. 1950-1955 сылларга 1235 тиийэ операция оҥоһуллар. Тыҥаны операциялыыр бастакы отделение арыллар. 1957 сыллаахха Москва куоракка кандидатскай диссертациятын көмүскүүр, темата «Ранний плевральный олеоторакс», сэллик ыарыыны эмтээһиҥҥнэ аналлаах.
Гаврил Михайлович Герасимов бэйэтин суруйбут кинигэтигэр «Кокшарскай луохтуур» диэн ахтыытыгар маннык суруйар: Билигин сааһырбыт дьон сэрии кэннинээҕи сылларга Дьокуускайдааҕы радиокомитет биэриилэригэр уонна Саха музыкальнай драматическай театрын сценатыттан Григорий Михайлович Кокшарскай луохтуур нарын куолаһынан ыллаан дьиэрэтэрин үгүстүк истибиттэрэ чахчы. Мин эмиэ кини ыллыырын истибит дьоллоохпун. Кокшарскай хирург медицинскай наука кандидата эрэ буолбатах, айылҕаттан ураты кэрэ куоластаах ырыаһыт. Саха музыкальнай, драматическай театрдарыгар «Дьулуруйар Ньургун Боотур» олоҥхого Үрүҥ Уолан оруолун толорбут, сахалыы ырыалары соло ыллыыр эбит, грамзаписка уһуллубут.
Григорий Михайлович Кокшарскай 1957 сыллаахха51 сааһыгар ыарахан ыарыыттан өлөн туораабыта.
Өрөспүүбүлүкэ доруобуйатын харыстабылыгар үлэлээбит үтүөлэрин иһин Г.М. Кокшарскайга РСФСР уонна Саха АССР үтүөлээх бырааһын бочуоттаах аата иҥэриллибитэ, Үлэ Кыһыл Знамята, «Бочуот Знага» уордьаннар кавалердара. Кылгас гынан баран чаҕылхай олоҕу олорбута. Талааннаах киһи дэгиттэр талааннаах диэн маннык».
Гаврил Михайлович Герасимов киллэрбит этиитинэн чулуу биир дойдулаахпыт аатын үйэтитиэххэ баар этэ, суруйбут баҕатын толоруохха.
Борис Протодьяконов.