Улуус дьаһалтатын отчуотугар
Олунньу 3-6 күннэригэр Хаҥалас улууһун дьаһалтатын 2025 сыллааҕы үлэтин отчуота ыытылынна. Улууспутбаһылыгын бастакы солбуйааччыта Егор Варламов салалталаах отчуоттуур иккис бөлөх бу күннэргэ Эркээни, Самыртай нэһилиэктэринэн сылдьан үлэлээтэ, нэһилиэнньэни кытта көрсүстэ.
Егор Анатольевич бастатан туран сыл саҕаланыыта улууспут баһылыга Сергей Гребнев Анал байыаннай дьайыыга кытта сылдьар биир дойдулаахтарбытыгар гуманитарнай, матырыйаалынай көмөтө оҥоруоҕуҥ диэн ыҥырыытын улууспут дьоно-сэргэтэ ылынан, биир да нэһилиэк туора турбакка бары күүс-көмө буолбуттарыгар махталын тириэртэ. Ону сэргэ кини 2029 сылга улууска ыытыллыахтаах Манчаары оонньууларыгар бэлэмнэнии саҕаламмытын, быйылгы сыл былааҥҥа киирбит эбийиэктэри бырайыактааһыҥҥа, үбү-харчыны былааннааһыҥҥа ананарын тоһоҕолоон эттэ.
Төхтүргэ
— Оонньуулары көрсө Эркээни нэһилиэктэригэр суол-иис өрөмүөнэ күүтүллэр. Биһиги бырайыакпытын биир бастакынан өрөспүүбүлүкэбит тырааныспарга уонна суол хаһаайыстыбатыгар министиэристибэтэ өйөөтө, онон үбүлээһин көрүллэр буолла. Чуолаан, Төхтүргэ Байкаловуулуссата саҥардыллыа, хапытаалынай өрөмүөннэниэ, — диэн Егор Варламов олохтоохторго үтүө сонуну иһитиннэрдэ.
Төхтүр олохтоохторо, буоларын курдук, отчуоттуур мунньахха көхтөөхтүк кэлэн кытыннылар. Ким туох кыһалҕа баарынан ыйытан, этиилээхтэр санааларын датиэртилэр. Ол курдук, нэһилиэнньэ хаһыс да сылын биэрэги бөҕөргөтүүнү туруорсар. Кэнники сылларга биэрэк сиҥнэн чааһынай дьиэлэр кутталлаах балаһыанньаҕа тураллар. Онон биэрэги бөҕөргөтөр үлэлэр бу кыһалҕаны суох оҥоруохтаахтарын ыйдылар. Баһылык бастакы солбуйааччыта маннык үлэ элбэх үбү-харчыны эрэйэрин этэн туран, бу боппуруос бырабыыталыстыба отчуотугар эмиэ көтөҕүллүөн наада диэтэ.
Тыа хаһаайыстыбатыгар сыһыаннаах ыйытыылар эмиэ аҕыйаҕа суохтар. Холобура, сыллата түргэнник ситэр дьиэ кыылларын, көтөрдөрүн, чуолаан, кууруссаны ыларга субсидия көрүллэрэ, ол биэнсийэлэээх дьоҥҥо олус табыгастаах этэ диэн Мотрена Ефремова эттэ. Тыа хаһаайыстыбатын департаменын кылаабынай агронома Пелагея Охлопкова иһитиннэрбитинэн, дьиэ кэргэн экономикатын сайыннарыыга эрдэ үбүлээһин көрүллэр эбит буоллаҕына, быйыл харчы суох. Онон, үгэс быһыытынан кууруссаҕа сайаапка быйыл ылыллар эрээри, атыыта чэпчэтиитэ суох, бэйэтин сыанатынан буолуоҕа диэтэ испэсэлиис.
Өртөөһүн боппуруоһа быйыл да сытыытык турда. Арыы сиригэр оттуур дьон өртөөһүн бобуллан от хаачыстыбатыгар лаппа охсуулаах буолла — сүөһү ыалдьар, сылгы ырар, аны күтэр буулаата дииллэр. Бу биһиги улууспут нэһилиэктэрин кыһалҕалара эрэ буолбатах, бу бүттүүн Саха сирин үрдүнэн кыайан быһаарыллыбат, федеральнай сокуонунан бобуллут кыһалҕа. Урутаан эттэххэ, Самыртай нэһилиэктэригэр буолбут отчуоттуур мунньахха Ил Түмэн дьокутаата Тихон Скрябин кытынна, кини онно өртөөһүн туһунан боппуруоска бу курдук хоруйдаата: «Кэнники сылларга дойду үрдүнэн улахан ойуур баһаардара тураннар, сокуон өртөөһүнү бэрт кытаанахтык утарар. Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтэ научнай институту кытта бииргэ үлэлээн, чинчийии ыыппытын түмүгүнэн өртөөһүн ходуһаҕа сабыдыала туһалааҕын, сэтиэнэҕи уоттааһынбулгуччу наадалаах тэрээһин буоларын дакаастаата. Ону туһанан билигин Саха сиригэр хонтуруоллаах өртөөһүнү ыытыыга боломуочуйа, көҥүл ыларга үлэ барар”.
Өктөмҥө
Отчуоттуур мунньаҕы улуус баһылыгын социальнай боппуруостарга солбуйааччыта Николай Степанов иилээн ыытта.
Улууспут биир бөдөҥ нэһилиэгин олохтоохторун спортивнай саала, култуура киинин дьиэтэ суоҕа улаханнык долгутар. Улуус спортка уонна физическэй култуураҕа управлениетын салайааччыта Виктор Громов 2029 сылга ыытыллыахтаах Манчаары оонньууларын чэрчитинэн улуус дьаһалтата Өктөмҥө спортсааланы тутууну былааҥҥа киллэрэн турарын эттэ. Ол эрээри, үп-харчы кырыымчыгынан сибээстээн эбийиэги тутуу боппуруоһа өссө да аһаҕас, билигин министиэристибэлэри кытта бырагырааманы чопчулааһын, сөбүлэһии барар диэтэ. Бу Оонньуулары көрсө, бэлиэтээн эттэххэ, Өктөмҥө Ярославскай, Школьная уулуссалар уонна Николаев-кииҥҥэ киирии суол өрөмүөннэниллиэхтэрэ.
Чапаев сэлиэнньэтигэр үлэлии турар «Мичээр» оҕо уһуйаанын дьиэтэ 70%-на базальт, 30% пенополистирол матырыйаалтан оҥоһуллубут буолан баһаарынай надзор уонна Роспотребнадзор ирдэбилигэр хайдах да эппиэттэспэт. Үөрэх управлениетын начаалынньыгын солбуйааччы Наталья Макеева иһитиннэрбитинэн, уһуйаан саҥа дьиэтин тутуу өрөспүүбүлүкэ үөрэҕириигэ министиэристибэтин бирикээһинэн 60-с нүөмэринэн уочаракка турар. Ол эрээри бу уочарат кэлиэр дылы эбийиэк бырайыагын-сметатын докумуона баар буолуон наада, онуоха, саамай сүрүнэ, үбүлээһин көрүллүөхтээх.
Өктөм нэһилиэгэр социальнай эбийиэктэр элбээн, нэһилиэнньэ да кэҥии турар буолан манна канализационнай ыраастыыр ыстаансыйаны (КОС) тутуу боппуруоһа бу да мунньахха сытыытык көтөҕүлүннэ. Ону сэргэ доруобуйаларынан хааччахтаах дьону тырааныспарынан хааччыйыы, банкомат, автозаправка үлэтин, Өктөм орто оскуолатын спортивнай былаһааккатыгар көрөөччүлэргэ анаан трибуна тутуутун туһунан ыйытыылар киирдилэр.
Бу икки нэһилиэк олохтоохторо улууспут дьаһалтатын ааспыт сыллааҕы үлэтин ылынабыт диэн сыаналаатылар.
Ольга Гермогенова.