Кэнники сылларга саха тылын көҥүл билэр оҕолор ахсааннара аҕыйаан иһэр. Биричиинэлэрэ араас буолуон сөп, ол иһигэр: — үөрэх эйгэтигэр уонна олоххо нуучча тылын баһыйыыта; оҕолорго, төрөппүттэргэ төрөөбүт тылынан ааҕарга матыып суоҕа; — ону тэҥэ оҕолор бириэмэлэрин үксүн атаарар медиапространствоҕа нуучча уонна английскай тыллар баһыйыылара. Онон билигин саха тылын харыстааһын, сайыннарыы боппуруоһа ордук сытыытык турар.
Бүгүн улуустааҕы Оҕо бибилэтиэкэтин үлэтин уопутуттан саха тылынан ааҕыыны тарҕатар практическай ньымалар тустарынан кэпсиэхпин баҕарабын. Биһиги Оҕо бибилэтиэкэбитигэр оҕолор ааҕар эрэ буолбатахтар, кинилэр истэллэр, кэпсииллэр, оонньууллар. Бибилэтиэкэҕэ кэлбит оҕоҕо тутатына манна сахалыы саҥараллар, кинилэри күүтэллэр эбит диэн санаа үөскүүрүн курдук усулуобуйаны тэрийэбит. Ол курдук, сахалыы тылынан кинигэлэр пуондаларын хаҥатыынан дьарыктанабыт, сахалыы аудио-видеоматырыйааллары устабыт; оҕолору кытта оонньуулары оҥоробут; төрөөбүт тылы тарҕатыы үлэтигэр төрөппүттэри, педагогтары кыттыһыннарабыт; «Таптыыр сахам тылынан», «Кинигэ күүһэ», уо.д.а. өрөспүүбүлүкэтээҕи аахсыйаларга, олимпиадаларга кыттабыт.
«Сахалыы ааҕыахха»
Биһиэхэ «Библиодетки» диэн ааҕар оҕолор кулууптара үлэлиир. Бу оҕолору биһиги бастакы кылаастан салайабыт. Онон «Сахалыы ааҕыахха» бырайыакпытын биһиги чуолаан бу «библиодеткаларбытыттан» саҕалаабыппыт. Ол курдук дьарыктарбытыгар кинигэлэри ырытыһабыт, аныгы саха литературатын сонун айымньыларынан быыстапкалары туруорабыт, төрөөбүт тылынан остуоруйалары, хоһооннору, олоҥхону дорҕоонноохтук ааҕабыт. Ааҕыы кэнниттэн саха суруйааччыларын айар үлэлэригэр, төрөөбүт дойдубут историятыгар, саха норуотун үгэстэригэр викториналары, маастар-кылаастары, оонньуулары ыытабыт, сахалыы ойуулуктары көрөбүт. Инсценировка, уруһуй, иллюстрация нөҥүө оҕолор төрөөбүт тылынан ааҕыы, алтыһыы процеһыгар кыттыһаллар. Маны таһынан төрөөбүт тылынан ааҕыыга куорат, улуустаһымнаах куонкурустары, сахалыы остуол оонньууларыгар чемпионаттары ыытабыт.
Оҕолор айар үлэҕэ холоноллор
Аны туран, саха уонна нуучча тылларынан өйтөн суруйуулар куонкурустарын тэрийэбит. 2023 сыллаахха Россия Федерациятыгар Педагог уонна уһуйааччы сылыгар анаан «Будойдуну барытын Учуутал оҥорор», «Весь этот мир творит Учитель» диэн оҕолор суруйууларын хомуурунньуга бэчээттэнэн тахсыбыта. 2024 сыллаахха үүнэр көлүөнэҕэ саха тылын харыстааһыҥҥа уонна сайыннарыыга туһуламмыт издательскай бырайыактары олоххо киллэриигэ Хаҥалас улууһун баһылыгын гранын кыайбыппыт уонна «Дьиэ кэргэн туһунан кэпсэтиэх» диэноҕолор суруйууларынан икки тылынан хомуурунньугу Дьиэ кэргэнсылыгар таһаарбыппыт. 2025 сылга оҕолор суруйууларын хомуурунньуга Улуу Кыайыы 80 сылыгар ананна. Бу хомуурунньукка Покровскайдааҕы художественнай оскуола үөрэнээччилэрин байыаннай тиэмэҕэ уруһуйдарын киллэрдибит.
Цифровой технологиялары туһанан
Бибилэтиэкэбит сахалыы оҕо литературатын сайыннарыыга аныгы цифровой технологиялары хото туһанар. 2023 сыллаахха «Оҕолорго ааҕабыт» диэн бырайыак саҕаламмыта. Онно улахан кылаас оҕолоро, ийэлэр, аҕалар, эбээлэр, эһээлэр кыра оҕолорго сахалыы, нууччалыы остуоруйалары, кэпсээннэри дорҕоонноохтук ааҕаллар, ону бэйэбит звукозаписьтыыр устуудьуйабытыгар уһулабыт, түмүгэр хартыынкалардаах аудиокинигэ бэлэмниибит, оскуола иннинээҕи саастаах оҕолорго анаан уһуйааннарынан тарҕатабыт, оҕо бибилэтиэкэтин саайтыгар таһаарабыт. Бубырайыак сыала-соруга — оҕолор, ыччаттар, интернет туһанааччылар кинигэни уонна төрөөбүт тылынан ааҕыыга болҕомтолорун тардыы уонна видеообзор көмөтүнэн ааҕааччылары, ыраахтан холбонон туһанааччылары «Култуура» национальнай бырайыагынан киирбит саҥа кинигэлэри кытта билиһиннэрии буолар. Бэлиэтээн эттэххэ, биһиги 2022 сыллаахха«Култуура» национальнай бырайыагынан 5 мөл. солкуобайы ылбыппыт. Нацбырайыак көмөтүнэн ааҕааччы эйгэтин аныгылыы тэрийэр кыахтанныбыт, саҥа компьютердар, миэбэл баар буолла, периодическай таһаарыыларга сурутуу тубуста, пуондабыт эбилиннэ. Бырайыакка төннөр буоллахха, биһиги кинигэлэри туһанан сатаан аахпат оҕолорго видео оҥоробут. Кинилэри кинигэни кытта билиһиннэрэбит, кинигэлэр араас, интэриэһинэй истутуллаах, өҥнөөх хартыыналардаах буолалларын көрдөрөбүт. Оҕоҕо кыра эрдэҕиттэн кинигэҕэ, ааҕыыга тапталы иҥэрээри саха, нуучча уонна аан дойду литературатын саамай чаҕылхай айымньыларын дорҕоонноохтук ааҕабыт.
Интеллектуальнай оонньуу баар буолла
Хаҥаластааҕы Киин бибилэтиэкэ ситимин бибилэтиэкэрдэрэ «Хаҥалас» диэн кыраайы үөрэтэр интеллектуальнай оонньуунуоҥорон таһаардылар. Бу сахалыы тылынан оонньуу. Оонньууну оҥорорго биһиги, үүнэр көлүөнэҕэ төрөөбүт дойду историятын үөрэтиигэ интэриэһи, төрөөбүт тылга тапталы иҥэриэхпитин баҕарбыппыт. Бу оонньуу киэҥ араҥаҕа туһуланар, ону тэҥэ педагогтарга, иитээччилэргэ, дьиэ кэргэн сынньалаҥыгар ананар. «Хаҥалас» оонньуу улуус историятын, биллиилээх дьонун уонна бэлиэ түгэннэрин туһунан ыйытыылардаах 150 карточкаттантурар. Хас биирдии ыйытыы үс барыйааннаах эппиэттээх уонна сөптөөх эппиэт карточка кэннигэр суруллубут. Соҕотох да, хамаанданан, дьиэ кэргэнинэн даҕаны оонньонуллар.
Биһиги бырайыактарбыт бары оҕоҕо ааҕыы култууратын иитэргэ, төрөөбүт тылы үөрэтиигэ интэриэһи үрдэтэргэ ананаллар. Улууспутугар араас омук олорор, онон ааҕааччыларбыт истэригэр баар атын омук оҕолоро саха тылын бэркэ умсугуйан үөрэтэллэр.
Бибилэтиэкэ — кинигэ хараллар сирэ эрэ буолбатах. Манна ийэтыл тыыннаах дууһаланар, улаатар, кэҥиир уонна көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэр. Бибилэтиэкэбитигэр төрөөбүт тылга, литератураҕа уонна култуураҕа интэриэһи үөскэтэр сыаллаах бырайыактарбыт оҕоҕо чахчы табыгастаах эйгэни тэрийэригэр эрэнэ хаалабыт.
Дана СИДОРОВА, улуустааҕы Оҕо модельнай бибилэтиэкэтин сэбиэдиссэйэ.
