Саха саарыннара
Маннык ааттаах тэрээһин “Орто дойду” эрэстэрээнтэн чугас ыһыах сиригэр турар урукку ураһа тэлгэһэтигэр тэрилиннэ. Таарыччы эттэххэ, бу түһүлгэ соҕуруу өттүгэр сарсыарда 10 чаастан Малдьаҕар кинээһэ Илья Максимович Шадриҥҥа анаан баараҕай сэргэ туруорулунна.
Өрөспүүбүлүкэбит судаарыстыбаннаһыгар, дипломатия олохтоноругар олук уурбут Хаҥаластан Саха саарыннарыгар 350 сылын туолар Маһары Бозековка, 150 сыла бэлиэтиэнэр патриот, меценат-атыыһыт, прогрессивнай өйдөөх санаалаах Семен Барашковка, бастакы идэтийбит композитордартан, хормейстердарыттан биирдэстэригэр төрөөбүтэ 130 сыла ыам ыйыгар туолбут Адам Скрябиҥҥа бу тэрээһин ананна. СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ Галина Семенова салайар улууспут нэһилиэктэрин самодеятельнай уруһуйдьуттарын үбүлүөйдээх түс-бас дьоммут олоҕуттан түрдьэ уруһуйдарын, ону сэргэ өрөспүүбүлүкэҕэ сыл түмүгүнэн бастыҥ үөрэх кыһатын аатын аҕыйах хонуктааҕыта ылбыт Покровскайдааҕы оҕо ойуулуур-дьүһүннүүр оскуолатын үөрэнээччилэрин айымньыларынан быыстапка арыллан дьон болҕомтотун тарта.
Түһүлгэни Кристина Петрова тойугунан аста. Композитор Адам Скрябин аата аҕыйах хонуктааҕыта иҥэриллибит Покровскайдааҕы искусство оскуолатыттан СӨ Сергей Зверев аатынан үҥкүү судаарыстыбаннай тыйаатырын артыыһа, Национальнай оркестрын солиһа Дьулустан Никифоров салайар улахан дьон уонна оҕолор “Кыл-кынат» холбоһуктаах ансаамбыллара кырыымпаҕа эҕэрдэ-оонньуулара ураты үөрүүлээх эйгэни үөскэттэ. Семен Барашков төрөөбүт Хачыкаатыттан Любовь Ефимова дьарыктыыр “Сарыал» үҥкүү бөлөҕө “Саха нарын кыргыттара” үҥкүүлэринэн эҕэрдэлээтилэр.
Тэрээһиммит ыалдьыттара дьоһун өбүгэлэрбит тустарынан кэрэ тыллары эттилэр. Ол курдук улууспут баһылыга Сергей Гребнев үбүлүөйдээх саха саарыннарыгар аналлаах тэрээһиннэр сыл бүтүөр диэри салҕанан бара туралларын, олохпут сайдарын туһугар бу хорсун, чаҕылхай дьоммут хас биирдиилэрин сүҥкэннээх оруолларын сырдатта. Култуура миниистирэ биир дойдулаахпыт Афанасий Ноев мустубут дьону үрүҥ тунах ыһыаҕынан истиҥник эҕэрдэлээн туран чулуу дьоммут олохторо үүнэр ыччаппытыгар үтүө холобур буоларын бэлиэтээн туран хаҥыл хаҥаластарга сомоҕо буолууга, айарга-тутарга ситиһиилэри баҕарда. Култуура управлениетыттан Фекла Варламова истиҥ тылларын этэн туран олоххо көхтөөх көрүүлээх самодеятельнай уруһуйдьуттарбытыгар Марфа Самсоноваҕа, Лидия Христофороваҕа о.д.а. махтал суруктары, бэлэхтэри туттарда. Бу тэрээһин таһаарыылаахтык барарыгар сыратын-сылбатын ууруспут Покровскайдааҕы ойуулуур-дьүһүннүүр оскуола дириэктэрэ Александр Харитонов оҕолорун, преподавателлэрин үлэлэрин туһунан, хас биирдии үлэ сырдык санааттан айылларын, үүнэн эрэр талааннар айымньылара тиэмэни дириҥник үөрэтииттэн тахсарын бэлиэтээн аһарда. Маннык тэрээһиннэргэ бу үөрэхпит кыһата Дьокуускайдааҕы художественнай колледжтан, искусство тэрилтэлэриттэн ыалдьыттардаах буолар. Бу сырыыга саха саарыннарын билсэ, ону сэргэ айар дьоҕурдаах дьоммут үлэлэрин көрө Эркээни ыһыаҕар ыҥырыллан кэлбит ыалдьыттарбыт санааларын үллэһиннилэр. Ол курдук, Москваттан Художественнай Академия вице-президенэ Михаил Шишин, Дьокуускайдааҕы художественнай колледжтан СӨ норуодунай худуоһунньуга Кирилл Гаврильев олус киэҥ ис хоһоонноох ахтыылары оҥордулар (кэлин сиһилии суруйуоҕум). Онтон Саха саарыннарын истиҥник ахтан ааһыылаах түһүлгэ тэрээһинин кэрэ куоластаах ырыаһыппыт, музыкальнай оскуола преподавателэ Алена Слепцова “Ыһыахха” ырыатынан түмүктээтэ.
Өссө биир түгэни этэн аһарыым – бастакы ураһа иһигэр бу кэмҥэ Москваттан кэлбит икки идэтийбит худуоһунньуктар Марина Кабыш, Ольга Яушева натураттан Маһары Баһыакап кэминээҕи көстүүмнэри кэтэрдэн Дьэртэн үс бэтэрээни – Розалия Мордовскаяны, Валентина Исакованы, Акулина Белолюбскаяны уонна эдэркээн Михаил Матвеевы маслонан үүт-үкчү уруһуйдаатылар (бу түгэни эмиэ кэлин сырдатан ааһыаҕым).
Кэлбит ыалдьыттар салгыы быыстапкаларбытын сирийэ көрдүлэр, уруһуйдьуттарбытын кытары сирэй көрсөн кэпсэттилэр. Бэлиэ түгэнинэн саха саарына Малдьаҕар кинээһэ Илья Шадрин удьуораадарыттан кыраайы үөрэтээччилэр Юлия, Галина Шадрина кэлбиттэрэ худуоһунньуктарбытын астыннарда. Уруһуйдарыттан сиэттэрэн номоххо киирбит киһибит туһунан, кини баһылаан олорбут сирин үрэхтэрин, күөллэрин, оччолтооҕу олохторун о.д.а. туһунан айар талааннаахтарбыт элбэх саҥаны биллилэр-көрдүлэр.
— Ыһыаҕы хаҥаластар олус бэркэ тэрийбиттэр, киин түһүлгэни, аал-куду маспытын, тэрээһиннэр ыытыллар миэстэлэрин киэргэтииттэн саҕалаан. Астынныбыт Илья Максимович Щадриҥҥа сэргэ турбутуттан, — диэтэ Юлия Ефимовна Дьячкова (Шадрина), — Хайгыыбыт баһылыкпытын Сергей Геннальевич Гребневы – хамыыһыйанан былааннаабыт бары тэрээһиннэрбитигэр эппиэтинэстээх сыһыанын, дьаһалын, бу икки үйэттэн ордук кэм устатыгар умнулла сылдьыбыт түс-бас киһибитин норуотугар төннөрүүгэр тус кыһамньытын, патриоттары түмпүтүн, күүс-көмө буолбутун иһин. Барыгытыгар, кыттар дьоҥҥо, махтал буоллун! Илья Шадрин, кинини кытары уһун айаннарга норуоттарын кыһалҕатын туруорса сылдьыбыт олоҕун, үлэтин чинчийии үлэтэ салҕанар. Хаҥалас чулуу киһитин аата өссө киэҥ таһымҥа тахсыа турар.
Оннук. Саха саарыннарын, өбүгэлэрбитин хас биирдиибит билиэхтээхпит.
Людмила Аммосова, ааптар хаартыскаҕа, видеоҕа түһэриилэрэ.
