Партия обкома чэпчэки атлетика уонна да атын спорт көрүҥнэрэ сайдыбыттарынан сибээстээн, САССР тэриллибитэ 10 сылыгар анаан 1932 сыллаахха бастакы Саха сиринээҕи спартакиаданы ыытарга дьаһал таһаарбыта. Дьокуускайга волейболлуурга анаммыт стадион, Саллаат күөлүгэр (Аэропорт оройуонугар) харбыырга, ууга ыстанарга аналлаах былаһаакка тутуллубута. Кыттааччылар колонналара Дьокуускай национальнай байыаннай оскуолатын (ЯНВШ) дьиэтиттэн киин уулуссанан (уруккута Мархинская, билигин Дзержинскэй) стадиоҥҥа диэри тиийбитэ.
Спартакиада бырагырааматыгар, сүнньүнэн, ГТО комплексын нуормата киирбитэ. 214 спортсмен (25 дьахтар, 63 саха, 68 холкуостаах, 73 оробуочай) күөн көрсүбүттэрэ биллэр. Кинилэр футболга, волейболга, мохсуо бырахсыытыгар, ытыыга, велосипедынан куоталаһыыга уонна спорт сахалыы көрүҥнэригэр күрэхтэспиттэр. Кыайыылаахтары өйдөбүнньүк мэтээллэринэн, кинигэнэн, таҥаһынан о.д.а. наҕараадалаабыттар.
Бу спорт улахан тэрээһинигэр Алдан, Томмот, Мэҥэ Хаҥалас, Өлүөхүмэ оройуоннара, Саҥыйахтаах, Дьокуускай куорат, “Динамо” общество уонна ЯНВШ кыттыбыттар. Манна Гаврил Десяткин-Күүстээх Дэһээккин мас тардыһыытыгар, куобахха Жирков (аата, аҕатын аата архыып матырыйаалыгар суох) бэйэлэрин тэҥнээхтэрин булбатахтар.
Хапсаҕайга Степан Слепцов-Баппаай (1908-1942 сс.) Саха сиригэр спортивнай хамсааһын уонна национальнай тустуу устуоруйатыгар көмүс буукубаларынан суруллубут, номоххо киирбит киһи буолар. Кини Саха АССР аан бастакы абсолютнай чемпиона. Мэҥэ Хаҥалас оройуонуттан(билиҥҥитэ Тыллымы нэһилиэгэ) төрдүлээх Баппаай айылҕаттан ураты күүстээх, орто уҥуохтаах эрээри олус сымса, хапсаҕай былчыҥнаах уонна утарсааччытын хамсаныытын эрдэттэн билэр айылҕалаах эбит этэ. “Баппаай” диэн ааты киниэхэ оҕо эрдэҕинэ наар хамсана, туста сылдьарын иһин иҥэрбиттэр. Күрэхтэһии кэмигэр утарсааччыта хамсанарын кытта утары түһэн бэрт түргэнник сыыйан дуу, атахтаан дуу сиргэ тириэрдэр эбит. Саха устуоруйатыгар кинини “хапсаҕай маастара” диэн ааттыыллар, хаһан да сыыдам хамсаныыны сыыспатыттан. Степан Слепцов 1941 сыллаахха Аҕа дойду улуу сэриитэ саҕаланаатын кытта фроҥҥа ыҥырыллыбыта уонна Ийэ дойдутун көмүскүү сылдьан 1942 сыллаахха сэрии хонуутугар хорсуннук өлбүтэ.
Иккис миэстэҕэ Аксалов (Мэҥэ Хаҥалас) бу хапсаҕайга кыттыбыт соҕотох нуучча спортсмен эбит. Үһүс миэстэҕэ Жирков (Дьокуускай). Онон, аан бастакы официальнай хапсаҕай күрэҕэр Мэҥэ Хаҥалас тустууктара улахан ситиһиилэммиттэр — кыайыыны уонна иккис миэстэни бэйэлэригэр ылбыттар.
Манна өссө биир интэриэһинэй күрэхтэһии — табаны маамыктанан быраҕыы билиҥҥи пааркаҕа буолбут. Онно анаан-минээн табалары аҕалан көрдөрбүттэр. Ити көрүҥҥэ, ЯНВШ курсаннара Петров, Федотов, Ларионов иннилэрин биэрбэккэ бастакы бириистээх миэстэлэргэ тиксибиттэр. Чэпчэки атлетикаҕа Пугачев, Крынцев, Милехин, Маришкин, Говорин, Яхонтов, Балабанов, “Динамо” обществотын спортсменнара саанан ытыыга, Алдан, Өлүөхүмэ футболистара, Дьокуускай баскетболистара аатырбыттар.
Спорт национальнай көрүҥнэригэр спартакиада кыайыылаахтарынан уонна бастакы Саха сирин чөмпүйүөннэринэн буолаллар: кылыыга Пантелеймон Сидоров (Дьокуускай), иккис миэстэ Георгий Данилов (Нам) буолбут, үһүс миэстэ — Румянцев (аата да, хамаандата да ыйыллыбатах). Ыстаҥаҕа чөмпүйүөн — Жирков, иккис — Шестаков (иккиэн дьокуускайдар), үһүс Барашков (Уус Алдан) итиэннэ куобахха бастакы Ксенофонтов, иккис Десяткин (иккиэн мэҥэ-хаҥаластар).
Спартакиада иннинэ өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн нэһилиэктэргэ уонна оройуоннарга сүүһүнэн физкультура куруһуоктара, хамаандалар тэриллибиттэр. Ол түмүгүнэн Дьокуускайга саамай күүстээх, сүүмэрдэммит спортсменнар кэлбиттэр. Ити кэмҥэ суол-иис суоҕун кэриэтэ буолан, ыраах оройуоннартан, холобур Бүлүү бөлөхтөн спортсменнар Дьокуускайга диэри хас да күн атынан уонна сатыы айаннаан кэлбиттэр. Бу — дьон спортка бэриниитин көрдөрөр. Спартакиада кэнниттэн өрөспүүбүлүкэҕэ спортсудьуйаларын маҥнайгы көлүөнэтэ үөскээн барбыта.
1932 сыллааҕы спартакиада кэнниттэн Саха сиригэр ыччатспорт уонна физкультура оскуолаларыгар, техникумнарыгар үөрэххэ киириитэ үрдээбитэ. Онон спартакиада сүрүн ситиһиитэ — Саха сиригэр спорт диэн тугун норуокка киэҥник көрдөрбүтэ уонна маассабай физическай культурасайдарыгар олук уурбута буолар.
Василий МОЖУКОВ, СӨ спордун бэтэрээнэ,
Покровскай к.