Санаа ситимэ
Олунньу 7-8 күннэригэр Хаҥалас ытык сиригэр Улахан Аан сэлиэнньэтигэр “Бөртө оһуохайа” бастакытын өрөспүүбүлүкэтээҕи оһуохай күрэһэ бэрт тэрээһиннээхтик ааста.
Бу тэрээһин көҕүлээччитинэн “Саха Боотур” уһуйаан салайааччыта, 2-Малдьаҕар нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, спорт бэтэрээнэ, байыаннай дьайыы кыттыылааҕа Андрей Артамонов буолар.
Андрей Юрьевич дойдутугар олохсуйуоҕуттан эрдэттэн өйүгэр-санаатыгар буһара-хатара сылдьыбыт биир баҕа санаатын олоххо киллэрдэ. Ол курдук, кини төрүт өбүгэлэрин алааһыгар Ампаардаахха дьиэ туттан, сылгы көрөн олоруоҕуттан араас уйулҕа үөрэхтээх дьону кытта алтыһан, санаалыын-оноолуун уларыйан, уол оҕолор эт-сиин, өй-санаа өттүнэн дойдуга бэриниилээх буола үүнэн улааталларыгар, өбүгэ үгэһин салҕаан утумнуулларын туһуттан “Саха Боотур” уһуйаанын арыйан өрөспүүбүлүкэ араас муннуктарыттан уолаттар кылгас сайыннарын бэрт сэргэхтик дьарыктанан, балыктаан, сөтүөлээн, ытык сирдэрбитигэр сылдьан сүгүрүйэн, эттиин—сиинниин тэнийэн баралларын тэрийдэ.
Андрей Юрьевичка Александр Артемьев – Кулан Хаан, Дьокуускай куорат “Арчы дьиэтэ” иһинэн үлэлиир “Күн дьоно” этно-фольклорнай бөлөх салайааччыта Евдокия Ивановна Кондратьева сүбэ-соргу буолаллар.
2025 сыллаахха сэтинньи 14 күнүгэр дьоһун киһибит көҕүлээһининэн Улахан Ааҥҥа, Хаҥалас улууһугар оһуохай сайдарыгар аналлаах төгүрүк остуол тула сүбэ мунньах ыытыллыбыта. Ити көрсүһүү түмүгэр биир санааҕа кэлэн, Хаҥаласка эр дьон оһуохайын өйөөн, оһуохайдьыттар таһымнарын үрдэтэр сыаллаах, олунньу саҥатыгар Хаҥалас улууһун култуура тэрээһиннэрин былааныгар киллэттэрэн “Бөртө оһуохайа” диэн ааттаан өрөспүүбүлүкэ таһымнаах оһуохайы тэрийиэххэ диэн улууспут баһылыга Сергей Гребнев өйөбүлүнэн бастакы оһуохай түөрэҕэ түстэ.
Ол эрээри бу сырыыга дьону көҕүлүүр баҕаттан кэрэ аҥардары кытары кытыннардыбыт. Ол курдук, өрөспүүбүлүкэбит тарбахха баттанар Дархан этээччилэрэ илэ бэйэлэринэн кэлэн этэн-тыынан, ыллаан-туойан барбыттара тэрээһиммит таһымын үрдэтэн сүргэбит көтөҕүлүннэ.
Дьүүллүүр сүбэҕэ Тихонова Розалия Михайловна – Ньурба улууһун “Эдэр ыччакка уонна култуураҕа салаатын” салайааччыта, Саха сирин оһуохайга дьахталларга “Аар Дархан” этээччитэ, Нерюнгрига ыытыллыбыт Олонхо ыһыаҕын “Дархан” оһуохайдьыта, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Каратаева Любовь Афанасьевна – Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан Норуоттар доҕордоһууларын дьиэтин иһинэн үлэлиир “Дьээ-Буо” этно-фольклор бөлөх салайааччыта, Сунтаар улууһун Тойбохой нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, өрөспүүбүлүкэ үөрэҕириитин, эбии үөрэхтээһинин туйгуна, Николаева Марта Тимофеевна – Өрөспүүбүлүкэтээҕи оһуохай түмсүү бэрэссэдээтэлин солбуйааччыта, Ил Дархан оһуохайга бириэмийэтин стипендиата, Арассыыйа суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, Сунтаар улууһун уонна Хоро нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо. Зедгенидзева Светлана Николаевна – Сунтаар улууһун Түбэй кулуубун дириэктэрэ, өрөспүүбүлүкэ Олоҥхо ыһыаҕын Дархан оһуохайдьыта, култуура үтүөлээх үлэһитэ. Хорунов Валентин Васильевич – СӨ Дархан этээччитэ, Дархан этээччилэр сүбэлэрин бэрэссэдээтэлэ. Хаҥаластан: Третьякова Нюргуяна Альбертовна – Улахан Аан сэлиэнньэтин Спиридон Григорьев аатынан “Аан Аартык” култуура киинин фольклорга салаатын исписэлииһэ, Максимова Изольда Степановна – Хаҥалас улууһун култуураҕа уонна духуобунай сайдыыга салалтатын сүрүн исписэлииһа, Бокуруоскай куорат оһуохай түмсүүтүн салайааччыта, Харитонова Лидия Васильевна, Хаҥалас улууһун “Арчы дьиэтэ” норуот айымньытын киинин салайааччыта, Хаҥалас улууһун оһуокай түмсүүтүн сүрүннээччи.
Хаҥаластан түөлбэ оһуохайын эттилэр Максимова Людмила Спиридоновна (Хачыкаат), Макарова Тамара Исаевна (Покровскай), Ющенко Анастасия Федотовна (Покровскай), Иванова Зинаида Семеновна (Улахан Аан), Бүлүүлүү оһуокайы Петрова Кристина Кирилловна (Улахан Аан), Давыдов Ньургун Тимофеевич(Булгунньахтаах) эттилэр.
Оҕолорго 11 кылаас үөрэнээччитэ Дархан Тихонов, Богдан Слепцов (8 кылаас), Володя Иванов (10 кылаас) Улахан Аантан кытыннылар.
Күрэс түмүгүнэн “Дархан этээччи”аатын Мэҥэ Хаҥалас Тиэлиги сэлиэнньэтин олохтооҕо 38 саастаах 5 оҕо амарах аҕата, тутааччы идэлээх Дьулустаан Михайловылан өрөгөйө үрдээтэ.
Сылгы куттаах бөртөлөр, Улахан Аан оһуокайдьыттарын Павлов Семен Сергеевич, Васильев Серафим Петрович, Харитонов Василий Николаевич оҕолорун, сиэннэрин уонна олохтоох дьаһалта аатыттан убаһа бириис туруорулунна.
Сөҕүөх иһин бу кыайыылаах уолбут эбэтэ Шадрина Анисия Павловна Тойон Арыы эбит.
Дьахталларга күөх Ньурба Күндээдэтиттэн төрүттээх, далбар мааны хотун Таисия Кучурова ылла.
Кыһыйыах иһин, маннык улахан таһымнаах тэрээһиҥҥэ, өрөспүүбүлүкэ Дархан этээччилэрин эт кулгаахтарынан истэ, илэ харахтарынан көрө олохтоохтортон отой аҕыйах киһи сырытта. Улууспутугар 18 муниципальнай тэриллиилэр баалларыттан үс эрэ нэһилиэк кытынна. Бигэргэтиллибит балаһыанньаны култуура кииннэригэр, оскуолаларга өссө тохсунньуга ыыталаабыппыт үрдүнэн, саатар чугас култуура кииннэрэ кэлэн көрөн абыраабатылар. Отчуоттарын көрдөххө, хас биирдии кулуупка оһуохай куруһуоктара, түмсүүлэрэ үлэлиир курдуктар. Итинэн сылыктаатахха, култуура кииннэрин үлэһиттэрэ оһуохай сайдыытыгар үлэни ыыппаттара, интэриэһиргээбэттэрэ, сомоҕолоһуута суохтарын көрдөрдө.Инникитин нэһилиэк баһылыктара маннык тэрээһиннэргэ тырааныспарынан көмө буолаллара ирдэнэр.
“Бөртө оһуохайа” күрэс кэмигэр төгүрүк остуол тэрилиннэ. Бу үлэ түмүгүнэн Саха өрөспүүбүлүкэтин Оһуохай түмсүүтүн кытта бииргэ үлэлииргэ Сөбүлэҥ баттастыбыт, резолюция ылылынныбыт. “Бөртө оһуохайа” тэтимин ыһыктыбатын инниттэн, атаҕар турарын туһуттан сылын ахсын ыытарга диэн уураах бигэргэтилиннэ.
Таарыччы эттэххэ, өрөспүүбүлүкэбит оһуохай түмсүүтүн көҕүлээһининэн Дьокуускайга Арчы дьиэтигэр ый ахсын араас улуустар кыттыылаах оһуохай тэрээһиннэрэ ыытыллаллар. Биһиги былырыын саас Кыайыы 80 сылыгар анаан киирэммит кыттан турабыт. Бу да сылга эмиэ муус устар 5 күнүгэр, “Бөртө оһуохайын” үрдүк таһымҥа ыыппыт дьон буоларбыт быһыытынан, култуура сылыгар,хас биирдии култуура кииннэрэ биир сомоҕо буолан түөлбэбит оһуокайын киирэн көрдөрөн, дьон-сэргэ сэҥээриитин ылар гына тэрийиэх тустаахпыт.
Мин тус бэйэм санаабар, “Бөртө оһуохайа”сүрү көтөҕөр эр киһи тыыннаах диэн көрдүм! Онон инникитин бу күрэскэ эр дьон, уолаттар кыттыахтара эрэйэллэр.
Тэрийэр бөлөх аатыттан улуус баһылыгын солбуйааччытыгар Николай Николаевич Степановка, нэһилиэк баһылыгын солбуйааччытыгар Егор Валерьевич Бараховка, Покровскай куорат баһылыгар Виктор Константиновка, спонсордарга барҕа махтал тылбытын тиэрдэбит.
Лидия Харитонова, Хаҥалас улууһун оһуохай түмсүүтүн сүрүннээчитэ.
Хаартыскалары ааптар тиксэрдэ.