Улуу Кыайыы 80 сылыгар
Аҕа дойду Улуу сэриитигэр 1-кы Дьөппөн нэһилиэгиттэн 204 киһи барбытыттан 145 сэрии толоонугар охтубута.
Бу алдьархайдаах уоттаах сэрии биһиги аймаҕы эмиэ тумнубатаҕа. Ол курдук мин ийэм Айталы Александровна эһээтэ, мин хос эһээм Прокопий Петрович Мартынов уодаһыннаах өстөөҕү сууһарыыга кыттыбыта, сэрии алдьархайын-иэдээнин илэ хараҕынан көрбүтэ.
«Ким да умнуллубат, туох да умнуллубат» диэн норуокка бэргэн этии баар. Күн—дьыл аастаҕын аайы ааспыт умнулла быһыытыйар. Мин хос эһээм биһиги дьоллоох, иллээх олоххо олорорбут, үөрэнэрбит туһугар хорсуннук сэриилэспит эбит. Кини Хаҥалас оройуонун 1—кы Дьөппөн нэһилиэгин Түбэ алааһыгар 1926 сыллаахха төрөөбүт. Бииргэ төрөөбүт бэһиэлэр эбит: 2 уол, 3 кыыс. Хос эһээм үһүс оҕо этэ. Кини 4 кылаас үөрэхтээҕэ. Оскуолаҕа туйгуннук үөрэммит, онтон дьоно кыаммат буолан ситэри үөрэммэтэх. Сэриигэ барыан иннинэ «Каландаришвили» колхуоска биригэдьииринэн үлэлээбит. Оҕо эрдэҕиттэн үлэҕэ-хамнаска уһуйуллан улааппыт буолан, ханнык да үлэттэн толлон турбата.
Хос эһээм Прокопий Петрович 1944 сыллаахха от ыйыгар бэбиэскэ тутан Аҕа дойду Улуу сэриитигэр барбыт. Ити курдук, үлэлии-хамсыы сылдьан илиитигэр саа-саадах тутан, уоран түспүт талабырдьыттартан Ийэ дойдутун көмүскүү туруммут. Монголияҕа Удурхан диэн сиргэ 572—с мотосрелковай батальоҥҥа сулууспалаабыта. Бу чаас састаабыгар Японияны утары сэриигэ кыттыбыта. «Германияны кыайыы иһин», «Японияны кыайыы иһин» мэтээллэрдээҕэ.
Эһээм Борокуоппай 1951 сыллаахха бэс ыйыгар уоттаах сэрии кэнниттэн урус халламмыт куораты чөлүгэр түһэриигэ үлэлэһэн баран тапталлаах Сахатын сиригэр, төрөөбүт ахтылҕаннаах дойдутугар үктэммит. Аармыйаҕа сылдьан баартыйаҕа киирбит уонна төһө да сэриигэ бааһыран, эмсэҕэлээн кэллэр, салайар дуоһунастарга үлэлээбитэ — нэһилиэк Сэбиэтин бэрэссэдээтэлинэн, колхуос суот-учуот биригэдьииринэн.
Кини киһи быһыытынан көнө, судургу майгылааҕа үһү. 1951 сыллаахха алтынньыга хос эбээм Зоя Павловналыын ыал буолбуттар, 6 оҕоломмуттар. Билигин кинилэр ааттарын ааттатар сиэннэр, хос сиэннэр элбэхтэр.
Хос эһээм сэрии туһунан, онно хайдах сылдьыбытын дьонугар кэпсээбэт, ол сэриилэспиппинэн киэн туттуом дуо диирэ эбит. Кини 1977 сыллаахха 51 сааһыгар, сэриигэ ылбыт бааһыттан күн сириттэн букатыннаахтыы бараахтаабыт. Сэриигэ икки төгүл бааһырбатаҕа, үгүстүк аччыктаабатаҕа, тоҥмотоҕо-хаппатаҕа буоллар билиҥҥи дьоллоох үйэҕэ тиийиэ этэ. Төһө да эһээбин көрбөтөрбүн, мин кини туһунан ийэбиттэн, эдьиийдэрбиттэн, убайдарбыттан элбэҕи истэн билэбин. Мин хос эһээм бу Улуу сэриигэ кыттан, дьоллоох олох иһин охсуспутунан киэн туттабын.
Айтал Леонтьев, И.М.Яковлев аат. Покровскай 1 №-дээх орто оскуолатын 3 “а” кылааһын үөрэнээччитэ.