Бу күрэхтэһии Улуу Кыайыы кэнниттэн сотору буолан баран тэриллибитинэн уонна Саха сиригэр сэрии сылларын кэнниттэн спорт маассабай хамсааһынын саҥаттан тилиннэрбитинэн ураты суолталаах. Спартакиада Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Кыайыыны уонна тыыл үлэһиттэрин (дьахтар, оҕо, кырдьаҕас) хорсун быһыыларын чиэстиир улахан бырааһынньык быһыытынан барбыта. Алдан, Дьокуускай куораттар, Чурапчы, Орджоникидзевскай оройуоннар чэпчэки атлетикаҕа, национальнай көрүҥнэргэ, ат сүүрүүтүгэр күрэхтэспиттэрэ.
Дьахталлар сүрүннээн сүүрүү уонна ыстаныы техническай көрүҥнэригэр күрэхтэспиттэр. 100 метрэҕэ сүүрүү чөмпүйүөнүнэн Т. Мезенцева буолбут. Күрэхтэһиигэ 400 м сүүрүү, уһуну ыстаныы, үрдүгү ыстаныы, граната быраҕыыта уонна эстафета көрүҥнэрэ киирбиттэр. Эр дьоҥҥо анаан чэпчэки атлетика классическай көрүҥнэрэ уонна сахалыы ыстаныылар (кылыы, ыстаҥа, куобах) холбоон көрүллүбүттэр.
Бу спартакиадаҕа Алдан куорат сүүмэрдэммит хамаандата бастакы миэстэни 5066 очконан ылбыт, онтон Дьокуускай куорат иккис миэстэҕэ тахсыбыт, үһүс бочуоттаах миэстэни Өлүөхүмэ оройуонун хамаандата ылбыт. Пантелеймон Рожин (Мэҥэ Хаҥалас фельдшерэ) бу бэлиэ спартакиадаҕа уһулуччу ситиһиилэммит уонна устуоруйаҕа саамай күүстээх, сымса атлет быһыытынан киирбит. Мас тардыһыыга утарылаһааччыларын барыларын кыайан, бу көрүҥҥэ бастакы миэстэни уонна спартакиада чөмпүйүөнүн аатын ылбыт. Кини мас тардыһыытыгар эрэ буолбакка, сахалыы национальнай “ыстаҥа” көрүҥэр 33 м 67 см түһэн чөмпүйүөннээбит. Уус Алдантан Георгий Дмитриев кылыыга 35 м 91 см эбэтэр 11 үктэли холбоон ыстаныы, куобакка 30 м 58 см (икки атахтан тэбинэн ыстаныы) көрдөрүүлэммит. Ол кэмҥэ бу уһулуччу күүстээх, ураты былчыҥнаах уонна талааннаах эрэ атлет кыайар көрдөрүүтэ этэ. Курдаһан тустуу уонна хапсаҕай диэн тус-туһунан көрүҥ баар буоллар даҕаны, 1945 сыллааҕы IV-с спартакиада дьиҥнээх тэрээһинигэр тустуу чопчу хапсаҕай эрэ көрүҥүнэн ыытыллыбыт. Ол кэмҥэ курдаһан тустууну кытта тэҥнээтэххэ, хапсаҕай дьон-норуот ортотугар саамай тапталлаах уонна күүстээх өрүтэ буолан тахсыбыт.
Бу 1945 сыллааҕы спартакиадаҕа хапсаҕайга абсолютнай чөмпүйүөнүнэн Өлүөхүмэ оройуонун аатырбыт бөҕөһө Дмитрий Токосов буолбут. Ат сүүрүүтэ өрүү Саха сирин спартакиадаларын саамай маассабай уонна көрүүлээх өрүтэ. Уопсай түмүгүнэн Мэҥэ Хаҥалас оройуона уһулуччу ситиһиилэммитэ уонна бастакы миэстэни ылбыт. Кинилэр кэннилэриттэн Чурапчы уонна Таатта аттара кэлбиттэр.
Бу спартакиадаҕа эр дьоҥҥо 5000 метргэ велосипедынан сүүрүүтэ баар. Манна Дьокуускай куорат куоталаһааччыта В. Попов бастаабыт. Эр дьоҥҥо 1500 м сүүрүү дистанцияҕа Алдан куорат куоталаһааччыта В. Киселев барыларын ситэн бастакы кэлбит. Бастаабыт Алдан хамаандатыгар Саха АССР Совнаркомун Көһө сылдьар Кыһыл Знамята уонна анал өйдөбүнньүк кубога туттарыллыбыт. Спортсменнары чиэстээһиҥҥэ Дмитрий Токосов, Пантелеймон Рожин, Георгий Дмитриев уонна Т. Мезенцева курдук уһулуччу көрдөрүүлээх чөмпүйүөннэр Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун Бочуоттаах грамоталарынан уонна ол кэмҥэ саамай сыаналаах малларынан (чаһы, таҥас уонна спортивнай көстүүмнэринэн) наҕараадаламмыттар.
Василий МОЖУКОВ, СӨ спордун бэтэрээнэ,
Покровскай к.
3179