Мин улууһум хаһыатыгарүйэ аҥарыттан ордук үлэлии сылдьабын, этэргэ дылы, бары уларыйыыны көрөн-билэн, үгүс дьону кытары алтыһан, сорҕотугар кыттан да кэллим. Онон хайдах быһыыга-майгыга дойдубут тутула уларыйар дьалхааннаах кэмигэр төрүт ааппыт төннүбүтүн син билэбин.
Ньурба, Таатта оройуоннарыгар холоотоххо, биһиэхэ, кырдьык, ааппыт төннүүтэ мөккүөрдээхтик барбыта. Оччолорго хаҥаластар икки тылынан тахсар хаһыаттардаах этибит — “Ленские маяки” уонна “Өлүөнэ очуостара” диэн.
Дьэ, бу хаһыаттарбыт оройуон аата уларыйыытыгар икки уот икки ардыгар түбэспиттэрэ. Ол эрэн,туохтан даҕаны толлон турбакка, дьон санаатын хайа да өттүттэн иһитиннэрэрбит. Бэйэбит редакциябытыгар даҕаны санаа хайдыһыыта баара.Оччолорго төрүт ааты төнүннэрэргэ сахалыы тыллаах хаһыаттан редакторбыт Николай Рафаилов, салгыы Игорь Олесо, саха тылын, үгэстэрин өрө тутар Виктор Тапыев баар этилэр. Төрүт ааты төнүннэрэргэ диэн Хачыкааттан кыраайы үөрэтээччи учуутал Гавриил Герасимов биир бастакынан тыл көтөхпүтэ. Өйөөччүлэр элбэхтэрэ – суруйааччы Николай Калитин, кыраайы үөрэтээччибит учуутал Николай Соловьев, Ермолай Скрябин, оннооҕор салалтаҕа сылдьар Иван Данилович Владимиров о.д.а. Таарыччы ааппыт «Х” буукубаттан саҕаланар дуу, “К”-тан дуу, Хаҥалас диибит дуу, Арҕаа Хаҥалас диибит дуу диэн кэпсэтии, чуолкайдаһыы буолта.
Орджоникидзевскай диэн ааты хаалларарга хаһыаппытыгар редакторы солбуйааччыбыт Афанасий Михайлович Яковлев, отой дьаарай хомуньуус, грузиннары кытары сибээһи олохтообут киһибит, бэйэтин тула эмиэ дьону түмпүтэ, билсиитэ-көрсүүтэ киэҥэ, оннооҕор Дьокуускайга олорор оройуону араас кэмнэргэ салайбыт дьонтон өйөбүл ыстатыйалары ылбыта. Биллэн турар, үгүстэрэ ис дууһаттан чаҕылхай революционер аатын салгыы илдьэ сылдьарга нуучча-саха үс үйэттэн ордук кэмҥэ биир дьылҕаланан кэлбитинэн, Покровскайга, Мохсоҕоллооххо араас омуктар тоҕуоруһан олороллорунан ыччаты интернациональнай тыыҥҥа иитэргэ диэн сыраласпыттара, этэргэ дылы сууттаһа да сылдьыбыттара.Икки аат тула ыстатыйалары нууччалыы тыллаах хаһыакка редактор, соҕуруу дойдуттан кэлэн өр үлэлээбит Михаил Непорожняй бэчээттиирэ, кини, бука, хайа диэки буолбатаҕа буолуо.
Хаҥалас аатын төннөрөргө диэччилэр Орджоникидзе аатын ытыктыылларын, ол эрээри үйэлэртэн кэлбит төрүт аат төннүөхтээҕин учуонайдары кытыннаран дакаастыыллара. Улууспутун Петр Семенович Федоров оччолорго салайан олороро. Оройуоннааҕы Сэбиэти салайар Александр Гаврильевич Васильев кэлин дьэ уураах таһаарбыта, төннөрөргө диэн. Икки уот икки ардыгар сылдьыбыт киһи кини буолуо, бука, оччолорго барытын дьиҥинэн, компартия салайара.
Билэргит буолуо, ити сылларга биһиги оройуоммут Грузияны кытары ыкса сибээһи олохтообутун, хаһыаппытыгар оннооҕор балаһалары атастаһарбыт, бэйэбит хаһаайыстыбаларбыт туһунан суруйан ыытарбыт, кинилэр биһиэхэ виноград, чэй, табаах үүннэрээччилэри о.д.а. ыытан бэчээттэтэр буолаллара. Соцкуоталаһыы, делегациянан атастаһыы, бэйэ-бэйэҕэ ыалдьыттаһыы баара. Биһиги хаһыаппытыгар Орджоникидзе туһунан олус элбэх матырыйаал бэчээттэнэрэ, Орджоникидзе кыыһын, хаһыат редакторын кытары сибээстээх этибит. Грузиннар “Орджоникидзевскай» сопхуоска сылдьан баран Сиинэ үрэҕин нөҥүө муоста тутуох буолбуттара. Баҕар тутуо да этилэр, салгыы уларыта тутуу буолбатаҕа буоллар… Бу барыта билигин тыыннаах туоһу буолан хаһыаппыт подшивкаларыгар харалла сытар.
Билигин ити аат кэлиитигэр кыттыбыт дьоммут Николай Рафаилов, Игорь Олесов, Афанасий Яковлев, Николай Калитин,Гаврил Герасимов,Михаил Соколов, Николай Едисеев, Петр Докторов, Семен Иванов о.д.а.үгүстэрэ суохтар, ол эрээри кинилэр оччотооҕу олоҕу көрүүлэрэ сыаналанар.
Хаҥалас аатын төнүннэрии өй-санаа, төрдүнү-ууһу ытыктааһыны үөскэппитэ, “Хаҥаластар буолабыт” диэн Өрөгөй ырыатын астына-астына суруйааччы Георгий Борисов суруйан аҕалан биэрбитин умнубаппын, уолаттарбыт музыкатын айбыттара күҥ бүгүҥҥэ диэри ыллана сылдьар, оннооҕор хаһыаппыт «Хаҥалас” диэн ааттаммыта, сорох дьоммут бүгүҥҥээҥҥэ диэри ылымматаллар даҕаны. Ол оннугар Дыгыммыт, Соппуруон Сыраанаппыт, Маһарыбыт, Ылдьаа Саадырыммыт, бастакы президеммит Михаил Николаев, Сэмэн Барашковпыт, ини-бии Ксенофонтовтарбыт, Адам Скрябиммит о.д.а. чулуу дьоммут ааттара хаҥаластартан ааттана сылдьар. Онон, хаҥаластар буоллабыт! Уустук кэмҥэ хаҥаластар түмсэр, сомоҕолоһор үгэстээхтэр, ону «Саргы түһүлгэтэ” култуура киинэ тутуллан киирэригэр субуотунньуктар, норуоттар иккис спартакиадалара көрдөрбүтэ, онон Манчаары оонньууларыгар да турунуохпут дии саныыбын. Эҕэрдэ барыгытыгар, хаҥаластар ааттарын дьыаланан өрө тутуҥ!
Людмила Аммосова.