Ханнык баҕар үлэ көрүҥэ, кыратыттан да, улаханыттан да тутулуга суох, элбэх сыраттан тахсар. Суохтан баары оҥорон таһаарарга, ол эбэтэр төбө иһигэр уруһуйдаммыты илэ хараххынан көрөн, кулгааххынан истэн, илиигинэн тутан-хабан көрөр тэрээһини оҥорор хайдаҕын, эйигинниин бииргэ үлэлэһэр дьон, өйдүүр уонна өйүүр. Хайа баҕар айымньы, холобура, хоһоон, көрөөччүгэ тиийимтиэ буоларын туһугар, эбэтэр көрөөччү кутун тутардыы толоруллуохтаах. Ол аата, оҕо биир сиргэ туран хоһоону толорбокко, ис хоһоонугар сөп түбэһиннэрэн хамсанан, ханан эрэ, ыллаан-туойан, үҥкүүлээн ылан толордоҕуна , кэрэхсэбиллээх көстүү буолан тахсар.
Маннык кэрэхсэнэр көстүүгэ сүрүн көмөлөһөөччүннэн төрөппүттэр уонна учууталлар буолаллар. Хас көстүү ахсын кэтиллэр таҥастарын кичэйэн тикпит күн күбэй ийэлэргэ, эбээлэргэ, эдьиийдэргэ, туттар малларын маһы үөрдэн уһаммыт аҕаларга, эһээлэргэ, убайдарга улахан махталбын бу ыстатыйа нөҥүө тириэрдэбин. Маннык күүстээх, эрэллээх өйүүр дьонноох буоламмыт, алтынньы 29 күнүгэр «Кэлэр кэм кэрэһиттэрэ» диэн ааттаах тэрээһиммитин кырачаан артыыстар сүрэхтээтибит.
Бу кыраһыабай тыллартан хомуллубут этиинэн уонна оҕолорго чугас диэн санаанан салайтаран ыстатыйабын ааттаатым. Баара суоҕа биир этии мин болҕомтобун тохтоппута. Николай Габышев «Көрдөөх Күндэлэй» диэн айымньытыгар булан аахпытым. Монолокка олох очурдарын ааспыт кырдьаҕас киһи туһунан кэпсэнэрэ. Сиһилии быһаардахха, кырдьаҕас кэлэр ыччакка олох сокуоннарын туһунан үллэстэрэ, сырдатара көстөр. Айымньыны ааҕаат олуһун сөбүлээбитим. Харахпар уһун, ол эрэн уустук олоҕу олорбут оҕонньор ойууланан кэлбитэ. Олус кыраһыабай уобарас. Бу уобараһы бэркэ табан оонньоон, ким арыйыай? Судургу боппуруос үөскээбитэ. Сөптөөх артыыһы булар уустуктардаах.
Хас биирдии тэрээһин, эбэтэр испэктээк, хайаан даҕаны ыытааччылаах эбэтэр сүрүн дьоруойдаах буолар. Ол сүрүн дьоруойум туһунан санаабын үллэстэбин.
Ити айымньыны ааҕыахпыттан номнуо 4 сыл ааспыт эбит. Арай бу саас биир, бэркэ диэн билэр оҕом, бэйэтинэн чугаһаан тыйаатыр уһуйааныгар кэлиэхпин сөп дуо диэн ыйыталаста. Тутатына бэлэмнээбит монолокпун сарсыныгар туттаран кэбистим. Оҕом ааҕаат, маҥнай ыарырҕатта, ол эрэн аккаастаабата. Үлэбит саҕаланна. Уолум маҥнайгы бэлэмнэнииттэн, ис хоһоонун өйдөөн, айымньыны ылынан, бэйэтиттэн эбэн, ойуулаан таһааран, уобараһы арыйан киирэн барда. Дьэ, мантан саҕаланнаҕа мин төбөм иһигэр «өрөбөлүүссүйэ».
Бу монологу кэпсиир уолбун сүрүн герой оҥорорго сананным. Монологу хас да чааска арааран, оҕолору кытта кэпсэтэрин быыһыгар саха суруйааччыларын, А.Е.Кулаковскай – Өксөкүлээх Өлөксөй, С.Р.Кулачиков – Эллэй, П.Н.Тобуруокап айымньыларыгар олоҕуран турбут дьүһүйүүлэри киллэрэн биэрэргэ сананным. Уопсайа отут араас саастаах оҕо кыттан туруорбут сыалбытын ситистибит.
Тэрээһиммит бүтэн, уопсай хаартыскаҕа түһүү үгэнэ. Кулиса кэннигэр сүрүн дьоруой, Күндэлэй уобараһын бэркэ табан оонньообут артыыспыт, аҕатынаан олус истиҥник кэпсэтэ туралларын көрдүм. Аҕа барахсан оҕотун ситиһиитин бэлиэтээн ис сүрэҕиттэн тахсар эҕэрдэтэ, хайҕабыла, өйөөһүнэ бу кып-кыра түгэҥҥэ көстөн аастаҕа…
Туох барыта кэмнээх, кэрдиистээх. Туох барыта бэйэтин бириэмэтигэр ситэр-хотор эбит. Ол аата бу айымньыны Саха АССР үтүөлээх артыыһа, Саха Өрөспүүбүлүкэтин народнай артыыһа, Нөмүгүтээҕи народнай тыйаатырын төрүттээччитэ Спартак Петрович Федотов сыдьаана, кини хос сиэнэ Эркин Яковлев толоруохтааҕын толордоҕо.
Түмүккэ, тыйаатыр искуссвотын көмөтүнэн саха ыччата, саха тыла сайда турдун!
Алена Филиппова, Нөмүгүтээҕи норуодунай тыйаатырын режиссера.