Любовь Даниловна Киприянова ыстатыйатын ааҕан баран санаабын этэргэ соруннум. Чахчы, бу дьиэ тула кэпсэтии оччоттон-баччаҕа диэри уҕараабат. Өссө Анатолий Добрянцев улууһу салайар кэмигэр дойдум дьоно А.Е. Кулаковскай чугас доҕоругар Сэмэн Барашковка олорон «Ойуун түүлэ», «Интеллигенцияҕа сурук» курдук биир бастыҥ айымньыларын суруйбут дьиэтин атыылаһан ылан суруйааччылар музей-дьиэлэрин оҥоруохха диэн этэн тураллар. Кэлин бу дьиэни Сэмэн Барашков олорбут сиригэр Хачыкаат Тииттээҕэр көһөрөн таһааран музейнай комплекс оҥоруохха диэн этии киирбитэ. Бастакы президеммит Михаил Николаев биһиги кэккэбититтэн барыан иннинэ бүтэһик кэпсэтиибитигэр ону тоһоҕолоон эмиэ эппитэ – бу дьиэни Хачыкаакка көһөрөн Тииттээххэ туруорар ордук диэн. Онон, бу кэпсэтии чэрчитинэн, дьиэни Покровскайга хаалларан музей гыммыттааҕар Хачыкаакка көһөрөр табыгастаах уонна бу хайысханы тутуһар оруннаах курдук. Маны Хачыкааттан төрүттээх ыччаттар, предпринимателлэр эмиэ өйүүллэр.
Аны бу сорук олоххо киириитигэр кэккэ күчүмэҕэйдэр бааллар. Олортон бастакылара – бу дьиэҕэ икки ыал олороро буолар. Биллэн турар, дьон олорорун тухары хайдах даҕаны дьиэни көһөрөн Хачыкаакка киллэрбэккин. Аан бастаан бу ыаллары туспа дьиэнэн хааччыйыллыахтаах, ол эрэ кэннэ кэпсэтии салҕаныахтаах. Хантан үп ылан, хайдах, ханна көһөрүөххэ сөбүй диэн ыйытыы «Хаарбах туруктаах дьиэлэртэн көһөрүү» судаарыстыба бырагырааматынан быһаарыллыан сөп курдук. Тус бэйэм бу ньыма ордук тоҕоостоох дии саныыбын. Этиллибит бырагырааманан ыаллары саҥа дьиэнэн хааччыйарбыт буоллар, эбийиэк биһиги илиибитигэр киирэн харыстааһын үлэтэ салгыы ыытыллыа этэ. Билиҥҥитэ дьиэ бу бырагыраамаҕа хапсарын гына Покровскай куорат дьаһалтатын кытта үлэлэһиэххэ наада. Кинилэр сөптөөхтүк докумуону толорон, туруорсуу үлэтин ыыттахтарына, түргэнник да буолбатар, көһөрүү олоххо киириэн сөп.
Маннык историческай дьиэлэри харыстыыр өссө биир ньыманан бу дьиэҕэ «История уонна култуура өйдөбүнньүгэ» статуһу иҥэрии буолуон сөп. Бу статуһу иҥэрдэххэ, биллэн турар, үгүс элбэх докумуону хомуйан экспертизатын ыыппыт кэннэ, эбийиэкпит сокуонунан харыстанар буолар. Ону сэргэ көһөрүү, тас көрүҥүн уларытыы, алдьатыы, аттыгар улахан тутуулары ыытыы хааччахтанар. Оччотугар Хачыкаакка көһөрүү эмиэ тохтуур, үйэ-саас тухары оннугар хаалан музей-дьиэ буолар. Билиҥҥитэ ити харыстыыр ньыма үлэҕэ киириитин тула кэпсэтии тохтоон турар эрээри, туох эмит сылтаҕынан дьиэ Хачыкаакка көспөт буоллаҕына, оннугар харыстабылга ылар ордук.
Онон билиҥҥи кэмҥэ Покровскай дьаһалтата, депутаттар быһаарыы ылыахтаахтар: бу олорор ыалы «Хаарбах туруктаах дьиэлэртэн көһөрүү» бырагырааманан саҥа дьиэнэн хааччыйабыт дуу, суох дуу диэн. Бу боппуруос быһаарылыннаҕына, дьиэни Хачыкаакка көһөрөн илдьэн музейнай комплексы оҥоруу саҕаланыа этэ. Өскөтүн, дьиэ ыйыллыбыт бырагыраамаҕа киирсэр кыаҕа суох буоллаҕына, оннугар хаалларан өйдөбүнньүк оҥорор ордук. Онуоха мин докумуон өттүгэр сүбэ-ама буолан көмөлөһүөм этэ.
Николай Макаров,
СӨ култуура нэһилиэстибэтин эбийиэктэрин харыстыыр управление салайааччыта.